Turystyka 1906-1975

Lata 1944 ÔÇô 1975:

┬á ÔÇô Turystyka: poj─Öcie, definicje ÔÇô

Cywilizacja przemys┼éowa dokona┼éa powa┼╝nego prze┼éomu w historii kultury, czyni─ůc czas wolny od pracy dobrem powszechnie dost─Öpnym. Rewolucja techniczna, olbrzymie tempo industrializacji i urbanizacji, coraz wi─Öksza zamo┼╝no┼Ť─ç szerokich warstw ludno┼Ťci, sta┼éy przyrost czasu wolnego, rozw├│j ustawodawstwa socjalnego stwarzaj─ů podstawy narodzin wsp├│┼éczesnej turystyki. Jednak model tej turystyki nie jest stabilny. Zachodz─ů w nim wyra┼║ne zmiany i to nie tylko w samej strukturze turystyki jako zjawiska, ale tak┼╝e w osobowo┼Ťci turysty. Turystyk─Ö okre┼Ťla si─Ö jako fenomen XX wieku. Turystyka jest spo┼éeczno-kulturowym zjawiskiem spo┼éecze┼ästw uprzemys┼éowionych. Ruch turystyczny przebiega zw┼éaszcza od rejon├│w o wysokim dochodzie do rejon├│w ubo┼╝szych, z centrum na peryferie, z p├│┼énocy na po┼éudnie, z miasta na wie┼Ť. Turystyka sta┼éa si─Ö elementem stylu ┼╝ycia i potwierdzeniem faktu, ┼╝e kolejne rewolucje cywilizacyjne uczyni┼éy ┼Ťwiat jedn─ů wielk─ů wiosk─ů, po kt├│rej ka┼╝dy mo┼╝e porusza─ç si─Ö wzgl─Ödnie swobodnie. Jest form─ů ruchliwo┼Ťci przestrzennej zwi─ůzanej z zaspokojeniem┬á potrzeb poznawczych, ludycznych, zdrowotnych i wypoczynkowych.┬á┬áTermin turystyka nale┼╝y do obiegowych poj─Ö─ç w wi─Ökszo┼Ťci j─Özyk├│w europejskich. Jego pocz─ůtkowe kulturowe czy ┼Ťrodowiskowe zr├│┼╝nicowanie uleg┼éo obecnie zatarciu i w powszechnym rozumieniu oznacza podr├│┼╝e lub w─Ödr├│wki odbywane w wolnym czasie dla wypoczynku, rozrywki i zdobycia nowych do┼Ťwiadcze┼ä. Dzisiejsza turystyka i motywy podr├│┼╝owania odbiegaj─ů od dawnej idei, jaka przy┼Ťwieca┼éa ÔÇ×Wielkiemu ObjazdowiÔÇŁ b─Öd─ůcemu podr├│┼╝─ů ┼╝ycia niezapomnianym wydarzeniom zwi─ůzanym z poznawaniem ┼Ťwiata i odbywaniem studi├│w na kontynencie europejskim, romantycznym wyprawom w poszukiwaniu sensu ┼╝ycia itd. okre┼Ťlenia tego u┼╝y┼é po raz pierwszy w 1670 r. Richard Lassels.┬á┬áNiezale┼╝nie jednak od sposob├│w definiowania turystyki (W. Hunziker, K. Przec┼éawski, J. Bogucki, A. Wo┼║niak) wielu badaczy wskazuje na szczeg├│lne, wyr├│┼╝niaj─ůce j─ů cechy: 1. sednem turystyki jest ruch, proces wsp├│┼étworzony przez przep┼éyw ludzi, pieni─Ödzy, rzeczy, informacji i warto┼Ťci kulturowych; 2. ruch ten powoduje okre┼Ťlone konsekwencje w stosunkach spo┼éeczno-gospodarczych, politycznych, kulturowych, nadaje przestrzeni i jej walorom now─ů warto┼Ť─ç, b─Öd─ůc jednocze┼Ťnie jej swoistym zagro┼╝eniem; 3. uczestnictwo w turystyce jest czynnikiem swobodnych decyzji, wolnym wyborem spo┼Ťr├│d innych form sp─Ödzania czasu i wynika, z jednej strony, z potrzeby wyzwolenia ze schematu dnia codziennego, z drugiej, z d─ů┼╝no┼Ťci do zaspokojenia potrzeb poznawczych, kulturalnych czy ludyczno-rekreacyjnych. M├│wi─ůc o turystyce jako przemieszczaniu si─Ö w przestrzeni, podkre┼Ťla si─Ö cz─Östo, ┼╝e jest ona r├│wnie┼╝ w─Ödr├│wk─ů w czasie, pielgrzymk─ů do odleg┼éych kultur i historycznych pami─ůtek. Kultury znikaj─ůce i przesz┼ée dzi─Öki turystyce nie ulegaj─ů zapomnieniu, mog─ů przetrwa─ç w powszechnej ┼Ťwiadomo┼Ťci.

┬á– Turystyka w Polsce: wzory, tradycje ÔÇô

W turystyce wsp├│┼éczesnej kontynuowane s─ů pewne wzory i formy zachowa┼ä turyst├│w, kt├│rych tradycja si─Öga w Europie czas├│w staro┼╝ytnych. Losy historyczne poszczeg├│lnych kraj├│w, r├│┼╝nice kulturowe i etniczne wyznacza┼éy r├│┼╝ne kierunki i rodzaje ruchliwo┼Ťci przestrzennej. W Polsce (podr├│┼╝nictwo) ruch turystyczny (ko┼äcowa forma) tak┼╝e przeszed┼é wiele ewolucyjnych etap├│w, pod─ů┼╝aj─ůc za wzorami europejskimi lub tworz─ůc swoje w┼éasne, specyficzne formy. Dopomaga┼éy w tym, wojny krucjaty, misje, w─Ödr├│wki kupc├│w, chrzest Polski, podr├│┼╝e do Rzymu itd., sprzyja┼éy to te┼╝ rozwojowi dr├│g i podr├│┼╝owaniu.

Najwybitniejszym podr├│┼╝nikiem polskim wiek├│w ┼Ťrednich by┼é urodzony w Wielkopolsce Benedykt Polak, zakonnik franciszkanin z Wroc┼éawia. Podr├│┼╝owa┼é z papie┼╝em do Mongolii (1245-1247). W okresie Odrodzenia podr├│┼╝nictwo staje si─Ö zasadniczym sk┼éadnikiem szlacheckiego wychowania. Podejmowano podr├│┼╝e do Niemiec, Francji, Anglii, Hiszpanii itd. Dla u┼éatwienia podr├│┼╝y s┼éu┼╝y┼éy specjalne podr─Öczniki. Pierwszy przewodnik po Polsce napisa┼é Marcin Kromer (1577) pt. Polska, czyli o po┼éo┼╝eniu ludno┼Ťci, obyczajach, urz─Ödach i sprawach publicznych Kr├│lestwa Polskiego ksi─ůg dwie. Specjaln─ů prac─Ö metodyczn─ů zawieraj─ůc─ů wskaz├│wki dla podr├│┼╝nych przygotowa┼é Piotr Mieszkowski. W ├│wczesnej literaturze podnoszono potrzeb─Ö troskliwego przygotowania m┼éodzie┼äca do podr├│┼╝y zagranicznej, jej kszta┼éc─ůc─ů i wychowawcz─ů warto┼Ť─ç. W Odrodzeniu pojawia si─Ö wi─Öc nowy wz├│r podr├│┼╝owania ÔÇô zwiedzanie jako czynno┼Ť─ç poznawcza ukierunkowana uprzedni─ů lektur─ů. Coraz szerszy zasi─Ög terytorialny podr├│┼╝y wywiera trudny do przecenienia wp┼éyw na rozpowszechnianie i przenikanie pr─ůd├│w intelektualnych, filozoficznych czy kulturalnych epoki. W czasach saskich jednak pojawi┼éa si─Ö niech─Ö─ç do podr├│┼╝owania wynikaj─ůca z ksenofobii, krytyki kosmopolityzmu. Sytuacja zmienia si─Ö pod koniec XVIII w., wraz z ideami reform Komisji Edukacji Narodowej. Na rozw├│j podr├│┼╝nictwa istotny wp┼éyw mia┼éy ├│wczesne wypadki polityczne. Wraz z utrat─ů niepodleg┼éo┼Ťci i rozbiorami kraj opu┼Ťci┼éo wielu Polak├│w-patriot├│w. Turyst─ů w pe┼éni tego s┼éowa znaczeniu by┼é Jan hr. Potocki (1761-1815) podr├│┼╝e po Afryce, Egipcie, Turcji, Mongolii. Za prekursor├│w krajoznawstwa i turystyki w Polsce uznaje si─Ö Stanis┼éawa Staszica (1755-1826) i Juliana Ursyna Niemcewicza (1758-1841). Jednak Stanis┼éaw Staszic sta┼é si─Ö wzorem dla wielu pokole┼ä dzia┼éaczy turystycznych ┼é─ůcz─ůcych w─Ödr├│wki z badaniami naukowymi i ich praktycznym wykorzystaniem. W pierwszej po┼éowie XIX w. powstaje bogata literatura podr├│┼╝nicza i krajoznawcza. W XIX w. obserwuje si─Ö r├│wnie┼╝ szybk─ů rozbudow─Ö uzdrowisk, do kt├│rych wyje┼╝d┼╝ano ju┼╝ od czas├│w ┼Üredniowiecza, by┼é to jeden z czynnik├│w rozwoju turystyki (formy): turystyka pobytowa \ turystyka wycieczkowa. Odkrycie Zakopanego (i rozw├│j miejscowo┼Ťci oraz o┼Ťrodka turystycznego i sportowego itd.), powstaj─ů uzdrowiska, o┼Ťrodki k─ůpieliskowe, klimatyczne i letniskowe. Sprzyja┼éy temu ruchowi, wystawy i imprezy towarzysz─ůce pierwsza we Lwowie w 1877 r., r├│wnie┼╝ i podr├│┼╝e cudzoziemc├│w bawi─ůcych na naszych terenach. W XIX w. zaczynaj─ů si─Ö kszta┼étowa─ç struktury organizacyjne turystyki. Pierwsze schroniska wybudowano w 1874 r. nad Morskim Okiem, w latach 1914-1939 istnia┼éo 47 schronisk. W 1935 r. powo┼éuje si─Ö Lig─Ö Popierania Turystyki ÔÇô by┼éo to pa┼ästwowe uregulowania prawne niekt├│rych aspekt├│w turystyki. W latach 1936-1938 Liga i Ministerstwo wybudowa┼éo kolejki na Kasprowy Wierch, Guba┼é├│wk─Ö i na G├│r─Ö Parkow─ů oraz kilka schronisk i hoteli turystycznych. W 1938 r. powo┼éano Centralne Biura Wczas├│w kt├│re organizowa┼éo wczasy┬á tzw. ÔÇ×wywczasyÔÇŁ. Od 1933 r. pa┼ästwo zajmuje si─Ö problemami turystyki, od 1936 r. badania te prowadzi Instytut Spraw Spo┼éecznych w Warszawie powo┼éany przez Lig─Ö Popierania Turystyki. Popularne w tym czasie s─ů maj├│wki-wycieczki krajoznawcze za miasto.┬á *(Jerzy Bogucki i Alicja Wo┼║niak).

 

  1.   P. Janczykowski, reaktywowanie ruchu  krajoznawczo-turystycznego,

 współczesnej aktywnej   turystyki w Chełmie-ziemi chełmskiej po 1944 r.

– Uwaga do struktury lat 1944 ÔÇô 1975 (jako powiat):

Za kultur─Ö fizyczn─ů i turystyk─Ö w powiecie che┼émskim odpowiedzialny by┼é Powiatowy Komitet Kultury Fizycznej i Turystyki w Che┼émie (PKKFiT) z siedzib─ů w gmachu im. PKWN, jako wydzia┼é Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Che┼émie; podlegle terenowe jednostki to dzia┼éaj─ůce przy Gminnych Radach Narodowych Spo┼éeczne Gminne Komitety Kultury Fizycznej i Turystyki.

Za kultur─Ö fizyczn─ů i turystyk─Ö w Che┼émie odpowiedzialna by┼éa Komisja Kultury, Sportu i Turystyki dzia┼éaj─ůcej przy Miejskiej Radzie Narodowej w Che┼émie ÔÇô Zarz─ůd Miasta Che┼éma (i te┼╝ Komisj─ů Kultury, Kultury Fizycznej Sportu i Turystyki Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Che┼émie) z siedzib─ů w Che┼émie Magistrat przy ul. Lubelskiej 63.

***

Od wrze┼Ťnia 1944 r. Kazimierz Janczykowski z grup─ů dawnych dzia┼éaczy, koleg├│w, nauczycieli, uczni├│w ÔÇ×Czarniecczyk├│wÔÇŁ, reaktywowa┼é (tworzony od 1918 r. przerwany wojn─ů-okupacj─ů) ÔÇô ruch wycieczkowy, krajoznawczo-turystyczny, profesjonalnej turystyki oraz ochrony przyrody i ┼Ťrodowiska:

1 ÔÇô w aspekcie masowego i zorganizowanego ruchu wycieczek i w─Ödr├│wek szkolnych przez reaktywowanie i kontynuowanie aktywnej dzia┼éalno┼Ťci Ko┼éa Krajoznawczego M┼éodzie┼╝y Szkolnej ÔÇô Szkolnego Ko┼éo Krajoznawczo-Turystycznego im. W. Pola i odbudowy wszystkich agent dzia┼éaj─ůcych na rzecz ochrony szczeg├│lnych miejsc w Che┼émie i okolicy poprzez reaktywowanie i kontynuowanie dzia┼éalno┼Ťci Szkolnego Ko┼éo Ligi Ochrony Przyrody, przy I Liceum Og├│lnokszta┼éc─ůcym im. S. Czarnieckiego w Che┼émie;

2 ÔÇô w aspekcie masowego i zorganizowanego miejskiego ruchu wycieczek krajoznawczo-turystycznych poprzez reaktywowanie (zaniedbanego do tej chwili) Oddzia┼éu Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Che┼émie (biuro mie┼Ťci┼éo si─Ö w domu parafii rz.-kat. przy ul. Lubelskiej);

3 ÔÇô w\w organizacji by┼é opiekunem i prezesem (w tym czasie by┼é te┼╝ kierownikiem Muzeum Ziemi Che┼émskiej).

Od wrze┼Ťnia┬á 1944 r. po rozpocz─Öciu pierwszego po wyzwoleniu roku szkolnego, ┼╝ycie kulturalno-sportowe ka┼╝dej szko┼éy w Che┼émie koncentrowa┼éo si─Ö w tym czasie przewa┼╝nie w ┼Ťwietlicach szkolnych lub w salach-salkach sportowych, gdzie m┼éodzie┼╝ mia┼éa m. in. do dyspozycji czasopisma, radio, gry ┼Ťwietlicowe szachy, warcaby, pi┼éki. Tworzono te┼╝ ko┼éa literackie i sportowe, organizowano r├│┼╝ne zbi├│rki i wycieczki szkolne.

Od wakacji 1947 r. prowadzi┼é aktywn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç Powiatowy Komitet Kolonii i P├│┼ékolonii przy Inspektoracie Szkolnym w Che┼émie. Corocznie organizowano dla 1.000 przesz┼éo dzieci rekrutuj─ůcych si─Ö przewa┼╝nie ze sfer robotniczych i wiejskich kolonie, p├│┼ékolonie i dzieci┼äce. Fundusze z Zarz─ůdu Miasta Che┼éma i Rady Narodowej Miejskiej i inne ÔÇô cz─Öste by┼éy wyjazdy w teren, i┬á na wie┼Ť, a r├│┼╝nego rodzaju wycieczki by┼éy podstawow─ů form─ů zdrowotnej odnowy dzieci i m┼éodzie┼╝y

Wkr├│tce po wyzwoleniu K. Janczykowski z gronem przyjaci├│┼é, powo┼éa┼é Towarzystwo Mi┼éo┼Ťnik├│w Sztuki w Che┼émie, kt├│re od 1948 r., skutecznie dzia┼éa┼éo (na rzecz kultywowania i ochrony zabytk├│w i kultury che┼émskiej) dzi─Öki pracy Zarz─ůdu: Prezes K. Janczykowski, Wice. Stefan Mro┼╝kiewicz, skarb. Krystyna Drzewi┼äska, sekr. Waleria Puchowa i z-ca sekr. Piotr Prus. Towarzystwo mie┼Ťci┼éo si─Ö w lokalu w┼éasnym w Che┼émie przy ul. Lubelskiej 1, ostatnie wybory odby┼éy si─Ö 19 lutego 1949 r. By┼éa to jedna z wielu organizacji, kt├│re powo┼éa┼é K. Janczykowski┬á wkr├│tce po wyzwoleniu w celu ochrony narodowego dziedzictwa Che┼éma, dla dobra ojczyzny i dla potomnych.

Dzi─Öki staraniom K. Janczykowskiego, tw├│rcy i dzia┼éacza Ligi Ochrony Przyrody w Che┼émie, w wojew├│dztwie lubelskim i kraju od 1928 r., ÔÇô Monitor Polski z dnia 21 grudnia 1956 r., Nr 103, dekret Ministra Le┼Ťnictwa i Przemys┼éu Drzewnego z dnia 27 listopada 1956 r., o uznaniu ┼üysych G├│r w Stawie powiat Che┼ém, za Rezerwat Przyrody p.n. ÔÇ×Stawska G├│raÔÇŁ a w nim rzadk─ů ro┼Ťlin─Ö ÔÇ×dziewi─Ö─çsi┼é pop┼éocholistnyÔÇŁ, oraz inne okazy fauny i flory, przyst─ůpiono te┼╝ do ich zabezpieczenia i dzia┼éa┼ä ochronnych.┬á Starania te czyni┼é od 1949 r. jak i innych szczeg├│lnych miejsc w Che┼émie i terenie.

Wycieczki szkolne ÔÇô┬á system wychowawczy ┬ái ruch krajoznawczo-turystyczny:

Wydzia┼é O┼Ťwiaty przy PWRN w Lublinie poleci┼é w dniach 10-14 marca 1951 r., K. Janczykowskiemu (jako profesjonali┼Ťcie i tw├│rcy ruchu krajoznawczo-turystycznego) opracowanie tras wycieczkowych po powiecie che┼émskim, kt├│re od tego roku, by┼éy przemierzane przez szkoln─ů m┼éodzie┼╝ (i nie tylko) w ramach obowi─ůzkowego programu. Trasy te obj─Ö┼éy wycieczki przewa┼╝nie jedno lub dwu dniowe. Che┼ém (i schronisko) przyj─Öto za baz─Ö wypadow─ů dla (wszystkich) wycieczek i w─Ödr├│wek┬á tym bardziej, ┼╝e w Pa┼ästwowej 11-letniej Szkole Og├│lnokszta┼éc─ůcej im. S. Czarnieckiego w Che┼émie znajduje si─Ö w szkole schronisko turystyczno-krajoznawcze na 30-40 ┼é├│┼╝ek.

Pierwsza trasa ÔÇô (pozna─ç dzieje ziemi che┼émskiej) 6.00 marsz do kopalni kredy i marglu, o krok stacja PKP, kupujemy bilet i poci─ůgiem w 20min do Rejowca, zwiedzanie okolicy i jednej z wi─Ökszych i nowoczesnych cementowni w Polsce (tu posi┼éek); z cementowi 3km. do wsi Paw┼é├│w, stara osada garncarska, zwiedzanie okolicy i┬á ┼Ťlad├│w historii i miejsc walk z okupantem i miejsc wyzwolenia kraju, poci─ůgiem do Che┼éma.

Druga trasa ÔÇô 7.30 autobusem PKS z Placu ┼üuczkowskiego (st─ůd odje┼╝d┼╝a┼éy autobusy PKS) do Olchowca, post├│j w Stawie przy Gminie (12km. do Che┼éma), marszem 1,5km. na ┼üys─ů G├│r─Ö pod Stawem zwiedzanie oazy przyrody (dziewi─Öciosi┼é pop┼éocholistny, okazy fauny i flory), ze Stawu do Sto┼épia, wie┼╝e z XIII w. poznanie historii, tu ┼║r├│de┼éko o warto┼Ťciach leczniczych, w 1947 r. na polu Barana odkopano neolityczny gr├│b sprzed 4.000 lat, obywatelska s┼éu┼╝ba szko┼éy w Stawie i Sto┼épiu, 14.00 wymarsz do Podg├│rza 2km., zwiedzanie unicki ko┼Ťci├│┼éek z dzwonnic─ů z ceg┼éy jak wie┼╝e, z Podg├│rza w─ůwozem do Zawad├│wki, zwiedzamy tartak, osiedle fabryczne i okolice, z tartaku 10min. stacja PKP i poci─ůgiem do Che┼éma.

Trzecia trasa ÔÇô 7.00 z Placu ┼üuczkowskiego autobusem PKS ┬áw 30min. do Rejowca, miasteczko z XVI w., tu Miko┼éaj Rej i kalwinizm, zwiedzanie pa┼éacu, aria┼äski grobowiec, cukrownia, rynek, marsz do wsi Krynicy, wchodzimy na szczyt g├│rki. Od ÔÇ×grobiskaÔÇŁ do wsi Krupe marszem 1godz., zwiedzamy mury i ruiny niegdy┼Ť wielkiego zamku i poznanie jego historii, przez pi─Ökny ogr├│d owocowy i park wychodzimy na szos─Ö i autobusem PKS do Che┼éma, przy dobrych ch─Öciach turyst├│w mo┼╝na z Krupego marsz 5km. do Krasnegostawu zwiedzi─ç miasto i poci─ůgiem do Che┼éma.

Czwarta trasa ÔÇô 7.00 z Placu ┼üuczkowskiego (wynaj─Ötym) autobusem PKS do Wojs┼éawic 27km., po drodze post├│j w Sielcu 12km., przy szosie gorzelnia, przez park na dziedziniec zamkowy, fosa i resztki mostu zwodzonego i ruiny ┼Ťredniowiecznego zamku obronnego, zachowa┼éa si─Ö baszta, lochy, piwnica, kaplica w┼éasno┼Ť─ç Rzewuskich (mie┼Ťci si─Ö tu szko┼éa rolnicza), jedziemy dalej 6km. przed Wojs┼éawicami kolonia Poniat├│wka
(w 1933 r. odkryto tu gr├│b sprzed 5.000 lat), naprzeciw cmentarza przy Stadarni przez Czarno┼éozy marszem do Majdanu Ostrowskiego, post├│j w (pi─Ötrowym nowoczesnym budynku) szkole, tu odpoczynek i posi┼éek, (autobus czeka w Wojs┼éawicach), przed nami w─ůwozy lessowe, marsz kr─Ötymi jarami o wysokich ┼Ťcianach do 40m., trasa 4km., od Majdanu Ostrowskiego do Majdanu Starego, pi─Ökny lessowy krajobraz, zagadnienia antropogeograficzne, ze Starego Majdanu 4km. i 1godz. marszem do Wojs┼éawic. Po zwiedzaniu miasteczka, powr├│t do schroniska.

Pi─ůta trasa ÔÇô 7.00 zam├│wionym autobusem PKS z Placu ┼üuczkowskiego do Cycowa, 35km., za Olchowcem post├│j w Kamiennej G├│rze 1,5km. i Pni├│wnie 2km., zwiedzamy okolice i nowoczesne sp├│┼édzielnie produkcyjne, st─ůd do Cycowa, w osadzie posi┼éek i marsz przez Kopin─Ö do Grabniaka 7km. (spotkanie z Maciejewskim kierownikiem szko┼éy, tu odpoczynek i nocleg), to┬á pojezierze w┼éodawskie, w Jez. Ratcze k─ůpiel, dalej Jez. U┼Ťciwie┼╝, Nadrybie, Szumskie i inne wabi─ů urokiem, pi─Ökne tereny dla sport├│w wodnych, dzie┼ä nast─Öpny zwiedzanie okolicy i 5-jezior, o 15.00 marsz do Cycowa albo tras─ů przez Jez. Sumin, autobusem do Che┼éma.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11