Polska Organizacja Wojskowa

Polska Organizacja Wojskowa (POW), zosta┼éa za┼éo┼╝ona w Warszawie w sierpniu 1914 r. z inicjatywy J├│zefa Pi┼ésudskiego jako organizacja tajna dzia┼éaj─ůca w Kr├│lestwie Polskim (ze zjednoczenia Zwi─ůzku Strzeleckiego i Polskich Dru┼╝yn Strzeleckich). W latach 1914-1916 posiada┼éa swoje agendy dywersyjno-wywiadowcze w Galicji, Rosji i na Ukrainie. Mia┼éa za zadanie poprzez swoich instruktor├│w wyszkoli─ç i przygotowa─ç bojownik├│w do wyzwolenia polskich teren├│w spod okupacji i zabor├│w.

W 1915 r. cz─Ö┼Ť─ç cz┼éonk├│w POW wst─ůpi┼éa do I Brygady Legion├│w Polskich. POW wzi─Ö┼éa udzia┼é w rozbrajaniu Austriak├│w i Niemc├│w w Galicji i Kr├│lestwie Polskim, stanowi┼éa si┼é─Ö zbrojn─ů rz─ůdu lubelskiego. W grudniu 1918 r. wcielona do Wojska Polskiego. Pierwszym Komendantem G┼é├│wnym POW by┼é J├│zef Pi┼ésudski, po jego aresztowaniu w lipcu 1917 r., zast─ůpi┼é go E. Rydz-┼Ümig┼éy, nast─Öpnie Komendantami Naczelnymi byli, T. ┼╗uli┼äski i T. Kasprzycki. W okresie powstania wielkopolskiego 1918-1919 jej cz┼éonkowie stanowili kadr─Ö powsta┼äczych si┼é zbrojnych. Rozwi─ůzana w styczniu 1919 r., po zako┼äczeniu powstania. G┼é├│wnymi dzia┼éaczami byli, W. Wierzejewski, M. Paluch.
W sierpniu 1915 r. w wyniku dzia┼éa┼ä wojennych, wycofa┼éy si─Ö z Che┼éma wojsko i urz─Ödy rosyjskie (koniec rusyfikacji), a miasto zaj─Ö┼éy wojska austriackie. By┼é to historyczny moment, kt├│ry wykorzysta┼éy dzia┼éaj─ůce w konspiracji, Polskie organizacje narodowowyzwole┼äcze, w┼Ťr├│d kt├│rych znale┼║li si─Ö bojownicy POW.
W pa┼║dzierniku 1915 r. zawi─ůza┼é si─Ö pierwszy w Che┼émie Oddzia┼é POW. Powsta┼éa te┼╝ struktura organizacyjna POW, kt├│ra w oparciu o powo┼éane agendy prowadzi┼éa dzia┼éalno┼Ť─ç: 1.Wydzia┼é Narodowy (prowadzi┼é prac─Ö u┼Ťwiadomienia narodowego i obywatelskiego); 2.Liga Kobiet (tworzy┼éa pomoc sanitarn─ů przysz┼éym cz┼éonkom ┼╝o┼énierzom r├│wnie┼╝ duchow─ů i kulturaln─ů); 3.Komitet Pomocy Materialnej (propagowa┼é, aby spo┼éecze┼ästwo wspomaga┼éo materialnie tworz─ůce si─Ö szeregi POW), 4. Towarzystwo Sportowe (prowadzi┼éo zaj─Öcia sportowe w celu przygotowania fizycznego, sprawno┼Ťciowego i zdrowotnego przysz┼éych bojownik├│w POW).

W grudniu 1915 r., rozkazem centralnym, powo┼éano w Che┼émski Sztab POW, kt├│ry pod tajn─ů nazw─ů ÔÇ×PiechurÔÇŁ rozpocz─ů┼é dzia┼éalno┼Ť─ç w Che┼émie w lokalu przy ul. Wojs┼éawickiej 5. Zosta┼é opracowany szczeg├│┼éowy tajny plan pracy i przyst─ůpiono do dzia┼éalno┼Ťci organizacyjno-szkoleniowej w oparciu o plan: 1.Szerzenie idei (i zwi─Ökszanie szef├│w POW), 2.Szkolenie instruktor├│w (zaj─Öcia prowadzono w Szkole Filologicznej pod p┼éaszczykiem kurs├│w wieczorowych), 3.─ćwiczenia polowe (prowadzono w terenie krytym w lesie Pog├│rze obok miasta), 4.Wyk┼éady o broni i strzelanie (prowadzone w lochach i piwnicach tzw. podziemi kredowych w Che┼émie), 5.─ćwiczenia taktyczno-bojowe (na trasie Krasnystaw-Zamo┼Ť─ç-Che┼ém), 6.S┼éu┼╝ba ┼é─ůczno┼Ťci (prowadzi┼éa m┼éodzie┼╝ Szko┼éy Filologicznej pod nadzorem A. Kostrzanowskiego), 7. Dzia┼é artylerii (prowadzenie k├│┼éka spirytystycznego i szkolenie tematyczne), 8.Uniwersytet Ludowy (og├│lne przygotowanie wiadomo┼Ťci), 9.Dom Ludowy (towarzystwo obywatelskie i rozrywkowo-kulturalne).
Che┼émski Sztab POW, zjednoczy┼é najszlachetniejszych ludzi dla dobra ojczyzny i wyzwolenia jej spod okupacji. POW, by┼éa pierwsz─ů organizacj─ů wojskow─ů w Che┼émie, kt├│ra organizowa┼éa sportowe ┼╝ycie dla wojska i ich sprzymierze┼äc├│w pod has┼éem ÔÇ×powi─Ökszajmy szeregi POW, aby ros┼éy, t─Ö┼╝a┼éy, ─çwicz─ůc cia┼éo i hartuj─ůc ducha, poprzez ─çwiczenia cielesne, gimnastyk─Ö wojskow─ů i musztr─ÖÔÇŁ.

Che┼émska Komenda POW, liczy┼éa na m┼éodzie┼╝ che┼émsk─ů a szczeg├│lnie na uczni├│w Szko┼éy Filologicznej. Wielu oficer├│w, by┼éych legionist├│w, sta┼éo si─Ö cz┼éonkami i szkoleniowcami POW przekazuj─ůc m┼éodym bojownikom swoje do┼Ťwiadczenie.
Jak wspomina┼é Cyprian Odorkiewicz (1901-1966) ps. ÔÇ×KrybarÔÇŁ (┼╝o┼énierz POW, AK i WP); ÔÇ×To te┼╝ gdy nadszed┼é zew POW tej tajemniczej organizacji komendanta, kt├│ra mia┼éa szykowa─ç si─Ö do ostatecznej rozprawy z zaborcami nie brakowa┼éo w jej szeregach m┼éodzie┼╝y naszego Gimnazjum. POW to druga nasza szko┼éa w Che┼émie. I tak si─Ö w ko┼äcu sta┼éo, ┼╝e godziny zakonspirowanych ─çwicze┼ä wojskowych w POW by┼éy jakby dalszymi godzinami lekcji szkolnych. Jako cz┼éonek tej organizacji wspominam naszych opiekun├│w i nauczycieli Gimnazjum, W. Uzdowskiego i J. Ulanowskiego i organizacyjnego lekarza Teofila Gniazdowskiego. Pami─Ötam jak dzi┼Ť szkolenie, wyzwolenie, wojenka, I P┼ék Szwole┼╝er├│w, 35 Pu┼ék Piechoty, 3 DAK, Si├│demka Legion├│w i U┼éan├│w Wo┼éy┼äskichÔÇŁ.

Szeregi cz┼éonk├│w i ┼╝o┼énierzy POW szybko ros┼éy wzmacniaj─ůc pozycj─Ö w spo┼éecze┼ästwie. Zawi─ůza┼éa si─Ö wsp├│┼épraca POW z tworz─ůcym si─Ö w Che┼émie ruchem skautowo-harcerskim. Najliczniejsze i dozbrojone Che┼émskie Oddzia┼éy POW zgrupowa┼éy si─Ö: w Gimnazjum i sztabach przy ul. Wojs┼éawickiej 5 i ul. Lubelskiej 50. Za dzia┼éalno┼Ť─ç byli aresztowani bojownicy POW: Kasperski, Stefa┼äski, Bukowski, Kopczy┼äski, Osnurski i Wi├│rko.
Dnia 2 listopada 1918 r., ostatecznie rozbrojono resztki austriackich ┼╝o┼énierzy Che┼ém zosta┼é wyzwolony i powr├│ci┼é do Macierzy, uczestniczyli w tym m.in. ┼╝o┼énierze POW. Nie zabrak┼éo ich r├│wnie┼╝ w walce w latach 1920\1921 z nawa┼énic─ů bolszewick─ů. Peowiacy weszli na sta┼ée do Che┼émskiego spo┼éecze┼ästwa.
W wolnym Che┼émie zosta┼éy sformu┼éowane i zadomowione dwa pu┼éki, w 1919 r. 7 Pu┼ék Piechoty Legion├│w i w 1920 r. 2 Pu┼ék Artylerii Ci─Ö┼╝kiej. Rozkaz Wodza Naczelnego z dnia 10 grudnia 1918 r., informowa┼é, ┼╝e w tym dniu Polska Organizacja Wojskowa zosta┼éa rozwi─ůzana po wykonaniu misji, wynika┼éo to te┼╝ z idei jej powo┼éania.
Mimo rozkazu (nie wszyscy w Polsce si─Ö rozwi─ůzali), dopiero w 1920 r. cz─Ö┼Ť─ç ┼╝o┼énierzy POW wesz┼éa w struktury che┼émskiego garnizonu, osobowo w sk┼éad stanu pu┼ék├│w: 7 pp. Leg. i 2 pac., a cz─Ö┼Ť─ç utworzy┼éa cywiln─ů Kombatanck─ů Organizacj─Ö Zwi─ůzek Peowiak├│w, a wkr├│tce te┼╝ powsta┼éo Ko┼éo Zwi─ůzku Peowiak├│w Powiatu Che┼émskiego w Che┼émie z siedzib─ů przy ul. Reformackiej nr 15. Prezesem Ko┼éa zosta┼é Stanis┼éaw Szel─ůg, kt├│ry rozbudowa┼é Zwi─ůzek i jego presti┼╝.
Peowiaccy poczuwali si─Ö do Zrzeszenia o charakterze, s┼éu┼╝by obywatelskiej, przyczyniaj─ůc si─Ö do wzrostu pot─Ögi Polski. Nadrz─Ödnym jej celem by┼éo niesienie pomocy i wsparcia, rodzinom skrzywdzonym losami wojny oraz organizowanie ┼╝ycia sportowego i kulturalno-o┼Ťwiatowego. Organizowano te┼╝ okoliczno┼Ťciowe coroczne zjazdy dla wskrzeszenia wielkich idea┼é├│w o kt├│re walczyli. Nie zabrak┼éo Peowiak├│w przy tworzeniu Wojskowych Klub├│w Sportowych w Che┼émie w 1920 r. przy 7 pp. Leg. i 1922 r. przy 2 pac. i przy Garnizonie.
Dnia 1 sierpnia 1926 r. w lokalu Okr─Ögowego Zwi─ůzku K├│┼éek Rolniczych (dawniej Sejmik) przy ul. Ob┼éo┼äskiej, odby┼é si─Ö Zjazd Legionist├│w i Peowiak├│w Powiatu Che┼émskiego. Zjazd zaszczyci┼é Prezes Okr─Ögu Zwi─ůzku Legionist├│w Edward Kwiatkowski.

W 1929 r. odby┼éo si─Ö Walne Zebranie cz┼éonk├│w i sympatyk├│w WKS-7 pp. Leg., na kt├│rym byli obecni Peowiacy oraz 87 cz┼éonk├│w Klubu. Wybrano nowy Zarz─ůdu Klubu: Prezesem WKS-7 pp. leg. zosta┼é mjr Ferencowicz, Vice Prezesi kpt. Baczy┼äski i kpt. Basiewicz, sekretarzem i skarbnikiem por. Tymkiewicz gospodarzem i kierownikiem sekcji lekkoatletycznej por. Bielawski i sier┼╝. Tkacz, sekcji pi┼éki no┼╝nej kpt. Godorski i sier┼╝. Solarczyk, sekcji gier sportowych i narciarstwa kpt. Janikowski i sier┼╝. Kociemba i sekcji strzeleckiej por. Seidler.
Przy WKS-7 pp. Leg. dzia┼éa┼éy te┼╝ sekcje: kolarska, hippiczna, wycieczkowa i szermierki, na kt├│re mieli wp┼éyw Peowiaccy. Szczeg├│lnie wspierali sekcj─Ö kolarsk─ů, kt├│ra dzieli┼éa si─Ö na amator├│w i zawodowc├│w, wycieczek rowerowych bli┼╝szych i dalszych.

Komisj─Ö rewizyjn─ů tworzyli: lekarz mjr Neyman, por. Matlakiewicz, por. Marzec i sier┼╝. Kowalski. Nowy Zarz─ůd zaproponowa┼é, obszerny program sportowy, lepszej wsp├│┼épracy z m┼éodzie┼╝─ů, a do wydajniejszej wsp├│┼épracy usportowienia rodzin wojskowych w┼é─ůczono Zwi─ůzek Peowiak├│w.
Dnia 13 stycznia 1935 r. odby┼é si─Ö Che┼émie Zjazd POW. Porz─ůdek dzienny Zjazdu Powiatowego Zwi─ůzku Peowiak├│w przedstawia┼é si─Ö nast─Öpuj─ůco: 9.00 zbi├│rka na placu Rolnika przy ul. Pirackiego 41; 10.00 msza na G├│rce Katedralnej za poleg┼éych Peowiak├│w; 11.00 inauguracyjne posiedzenie w Pa┼ästwowej Szkole Rzemie┼Ťlniczej; 11.15-12.00 przerwa; 12.00-15.00 obrady Zjazdu; 15.15 wsp├│lny obiad uczestnik├│w Zjazdu w Bursie szko┼éy.
Końcowy komunikat informował do większej współpracy z garnizonem w celu lepszego zabezpieczenia granic państwa i większy wysiłek dla lepszego wyszkolenia przyszłych obrońców ojczyzny.
Po wybuchu II wojny ┼Ťwiatowej we wrze┼Ťniu 1939 r., Zwi─ůzek Peowiak├│w zawiesi┼é swoj─ů dzia┼éalno┼Ť─ç ÔÇô (w nowej rzeczywisto┼Ťci PRL od 1944 r. ÔÇô jego idee ÔÇô nie mia┼éy racji bytu).

Źródło: Waldemar Antoni Kozłowski, Sport w organizacjach paramilitarnych  na ziemi chełmskiej w latach 1918-1939; (strony 21-28).