Kultura i Turystyka

Inne wydarzenia wzbogacaj─ůce warto┼Ťci – (atrakcyjno┼Ť─ç) Che┼éma – ziemi che┼émskiej (powiatu che┼émskiego) w aspekcie historycznym, kulturowym i turystycznym.

Archeologia ÔÇô Dokonania Kazimierza P. Janczykowskiego:

Kazimierz Janczykowski sam lub z m┼éodzie┼╝─ů Gim. ÔÇ×Czarniecczyk├│wÔÇŁ, przez ca┼éy czas (pocz─ůwszy od 1918 r.) prowadzi┼é penetracje badawcze terenu Che┼éma, ziemi che┼émskiej, kres├│w, celem odkrywania miejsc szczeg├│lnych, a tak┼╝e prowadzi┼é prace nad ich zabezpieczeniem i ochron─ů. Szuka┼é najstarszych ┼Ťlad├│w ┼╝ycia cz┼éowieka, jego historii i najstarszych ┼║r├│de┼é pisanych. Zakres jego specjalistycznych prac regionalno-archeologicznych obejmowa┼é ca┼éy region a w szczeg├│lno┼Ťci: rejon G├│rki Che┼émskiej a w niej nasyp gdzie niegdy┼Ť sta┼é zamek Ksi─Öcia Daniela; Katedr─Ö a w niej Obraz N.M.P. Che┼émskiej; korytarze podziemi che┼émskich a w nich unikalne lochy w kredzie kute; rejon Star├│wki Che┼émskiej gdzie na rynku sta┼é ratusz zniszczony w 1638 r., a przed 1939 r. znajdowa┼é si─Ö tu obiekt handlowy zwany okr─ůglakiem; rejon ruin wie┼╝ i fortyfikacji z XVII w. w Sto┼épiu i Bie┼éawinie, by┼éy to dawne budowle systemu obronnego i sygnalizuj─ůcego. Prowadzi┼é te┼╝ szczeg├│┼éowe badania na Pojezierzu ┼ü─Öczy┼äsko-W┼éodawskim. Jako cz┼éonek tych organizacji, uczestniczy┼é te┼╝ w og├│lnopolskich naukowych zjazdach w Warszawie, Gda┼äsku i Krakowie.

W ramach ko┼éa przyrodniczego wraz z m┼éodzie┼╝─ů szkoln─ů prowadzi┼é obserwacje regionu rzeki Uherki a w niej ┼╝ycia fauny i flory a przede wszystkim: ro┼Ťlin, owad├│w, ptak├│w i ryb. Penetrowa┼é miejsca szczeg├│lnej warto┼Ťci naukowej.

Archeologia szczeg├│lnie go pasjonowa┼éa, przy okazji licznych w─Ödr├│wek po okolicy zbiera┼é zabytki i gromadzi┼é naukowe informacje na temat pradziej├│w tych miejsc(dzi─Öki temu jego ucze┼ä Stanis┼éaw Skibi┼äski kontynuowa┼é jego prace i opracowa┼é wszystkie znaleziska archeologiczne, wydaj─ůc ÔÇ×katalog-inwentarz, zabytki powiatu che┼émskiegoÔÇŁ).

Jego najcenniejszym nabytkiem prac archeologicznych, dzi─Öki ci─ůg┼éym penetracjom i badaniom terenu, by┼éo w 1934 r. k\ Che┼éma w Poniat├│wce (gm. Le┼Ťniowice) przypadkowe sensacyjne odkrycie grobu, zbudowanego z p┼éyt kamiennych. Sensacyjnemu odkryciu na miejscu znaleziska i badania komory grobowej, towarzyszy┼éa wyprawa w sk┼éadzie: dyr. Gim. Tadeusz D─ůbrowski, Kazimierz Janczykowski, Tadeusz Sosnowski i Kazimierz Czernicki.

Prowadzi┼é prace nad zabezpieczeniem miejsca z pradziejowym grobem, nale┼╝─ůcym, jak si─Ö okaza┼éo p├│┼║niej, do neolitycznej kultury amfor kulistych i zawiadomi┼é Zak┼éad Archeologii Przedhistorycznej Uniwersytetu Warszawskiego.

Konstrukcj─Ö grobow─ů, wyposa┼╝enie w postaci krzemiennej siekierki, pi─Öknej ornamentowej czarki, kamienia ┼╝arnowego i nielicznych ko┼Ťci, zbada┼éa i opublikowa┼éa w obszernej monografii prof. dr Zofia Podkowi┼äska z Warszawy. Pomaga┼é jej przy pracach i fotografowa┼é. W Muzeum zachowa┼é si─Ö egzemplarz tej pracy z dedykacj─ů autorki ÔÇ×Wielce Szanownemu Panu. profesorowi Kazimierzowi Janczykowskiemu ofiaruje autorka, Warszawa, 9.IV.1937 r.ÔÇŁ).

Przetransportowano 8-ci─ů┼╝kich p┼éyt z piaskowca i granitu do muzeum i wykonano dok┼éadn─ů rekonstrukcj─Ö (na zdj─Öciu archiwalnym z okresu przedwojennego). By┼éa to na owe czasy sensacja og├│lnopolska a nawet ┼Ťwiatowa. Che┼ém zaistnia┼é w literaturze ┼Ťwiatowej jako miejsce, gdzie znaleziono i wyeksponowano zabytek megalityczny.

Wydawnictwo Naukowe ÔÇ×MinerwaÔÇŁ z Berlina, wydrukowa┼éo wielki i cenny artyku┼é o odkryciu grobu w Poniat├│wce i tym samym przyczyni┼éo si─Ö do jego upowszechnienia w ┼Ťwiecie nauki. Faktem tym zainteresowa┼éo si─Ö muzeum w Szanghaju i poprosi┼éo w lipcu 1939 r. Muzeum Ziemi Che┼émskiej o nades┼éanie szczeg├│┼é├│w i opisu inwentarza tego rzadkiego wykopaliska.

W zwi─ůzku z tym wydarzeniem w Muzeum w 1934 r. utworzy┼é dzia┼é archeologiczny.┬á W nim zgromadzono wiele zabytk├│w, g┼é├│wnie narz─Ödzi krzemieniowych z epoki neolitu siekier, skrobaczy, wi├│r├│w, d┼éut, grot├│w czy topor├│w kamiennych, bo one wyr├│┼╝nia┼éy si─Ö form─ů i by┼éy najcz─Ö┼Ťciej znajdowane przez rolnik├│w w czasie orki i przez dzieci podczas prac polowych. Zachowa┼éy si─Ö staranne notatki przy niekt├│rych zabytkach, napisane przez niego, dotycz─ůce okoliczno┼Ťci znalezienia, lokalizacji i pr├│b okre┼Ťlenia chronologii. Jest to podstawowa czynno┼Ť─ç profesjonalnego archeologa, bez kt├│rej nie mo┼╝na opracowa─ç znaleziska i prowadzi─ç dalszych prac badawczych, a on je wykonywa┼é perfekcyjnie.

W 1935 r. wyda┼é ÔÇ×W┼Ťr├│d wzg├│rz kredowychÔÇŁ, by┼é to szkic naukowy geograficzno-krajoznawczy regionu che┼émskiego zawieraj─ůcy naukowe spostrze┼╝enia z zakresu etnografii archeologii, historii i krajoznawstwa. Swoje naukowe badania drukowa┼é te┼╝ w, ÔÇ×ZwierciadleÔÇŁ, ÔÇ×Kronice Nadbu┼╝a┼äskiejÔÇŁ, ÔÇ×Poznaj sw├│j krajÔÇŁ, ÔÇ×Orli LotÔÇŁ, ÔÇ×Przewodniku po PolsceÔÇŁ.

Nale┼╝y wspomnie─ç, ┼╝e od wielu lat, nie zbadane do ko┼äca, nie zabezpieczone i nie konserwowane che┼émskie podziemia kredowe zacz─Ö┼éy od 1936 r. dawa─ç zna─ç o sobie (poniewa┼╝ ludno┼Ť─ç che┼émska prowadzi┼éa te┼╝ nie kontrolowany wykop kredy co utrudnia┼éo bezpiecze┼ästwo budynk├│w na nich stoj─ůcych). Spowodowa┼éo to, ┼╝e 3 sierpnia 1939 r. dosz┼éo do sensacyjnego zapadni─Öcia si─Ö loch├│w podziemnych przy ul. Lubelskiej przy nieruchomo┼Ťciach Nr 12 i 14. W wyniku czego Zarz─ůd Miejski Wydzia┼é Techniczno-Budowlany, powo┼éa┼é komisj─Ö kt├│ra stwierdzi┼éa, ┼╝e ÔÇ×w odleg┼éo┼Ťci 2 metr├│w od lica dom├│w mieszkalnych murowanych 1-pietrowych, znajduje si─Ö lej oko┼éo 5 metr├│w, na powierzchni 15 m. kw., za┼éamanie si─Ö jezdni i chodnika ┼é─ůcznie ze s┼éupem przewod├│w o┼Ťwietlenia elektrycznego nast─ůpi┼éo przypuszczalnie skutkiem nieszczelno┼Ťci nawierzchni […] ÔÇ× wobec tego, ┼╝e dost─Öp do lochu jest utrudniony i niebezpieczny, nale┼╝y to zabezpieczy─ç i nie dopu┼Ťci─ç do dalszego zawaleniaÔÇŁ. Nast─Öpnie wys┼éano do Krakowskiej Akademii G├│rniczej pismo z pro┼Ťba o pomoc i zaj─Öcie si─Ö tym problem profesjonalnie, aby tak cenne podziemia uchroni─ç dla potomnych. Z pism wynika, ┼╝e do w\w sprawy stara┼ä r├│wnie┼╝ do┼éo┼╝y┼é K. Janczykowski.

Po wojnie K. Janczykowski powt├│rnie wraz z pracownikami dokona┼é rekonstrukcji grobu w nowej siedzibie muzeum przy ul. Lubelskiej 55. Przy zmianie ekspozycji archeologicznej, ze wzgl─Ödu na obci─ů┼╝enie stropu pierwszego pi─Ötra, rekonstrukcje przeniesiono na dziedziniec, ju┼╝ bez zabytk├│w, a w 70-latach podj─Öto decyzj─Ö o jego rozebraniu i poszczeg├│lne kamienie wyniesiono na trawnik za budynkiem (dobrze, ┼╝e tego nie widzia┼é). Obecnie rekonstrukcja grobowca, wobec braku odpowiedniej dokumentacji, jest trudna, ale nadal mo┼╝liwa i potrzebna. Prace nad ni─ů rozpocz─ů┼é i prowadzi┼é jako pracownik muzeum archeolog Stanis┼éaw Go┼éub, (nie zd─ů┼╝y┼é ich wykona─ç z powodu odej┼Ťcia z tej instytucji). Po kolejnej zmianie siedziby Dzia┼éu Archeologii do adaptowanego budynku by┼éej drukarni ÔÇ×Zwierciad┼éoÔÇŁ, mo┼╝na zrekonstruowa─ç i wyeksponowa─ç konstrukcj─Ö grobu na ogrodzonym dziedzi┼äcu. Takie s─ů losy sensacyjnego grobu ! R├│wnie┼╝ po wojnie dokona┼é rekonstrukcji naro┼╝nika p├│┼énocno-zachodniego wysadzonej przez Niemc├│w ┼Ťciany wie┼╝y w Che┼émie-Bie┼éawinie, powoduj─ůc tym samym, ┼╝e zabytek nie uleg┼é dalszym procesom destrukcyjnym.

Przez pewien czas, wsp├│lnie z uczniem S. Skibi┼äskim prowadzili prace w terenie, dzisiaj nazywane powierzchniowymi, gdzie wiosn─ů lub jesieni─ů z zaoranych p├│l zbierali u┼éamki ceramiki, krzemienie i inne zabytki, opisuj─ůc je i lokalizuj─ůc miejsce znalezienia. Obydwaj cz─Ö┼Ťci tych bada┼ä opublikowali w artykule pt. ÔÇ×Che┼émÔÇŁ, zamieszczonym w czasopi┼Ťmie ÔÇ×Z otch┼éani wiek├│wÔÇŁ.

Podczas jednej z wypraw turystycznych wraz z m┼éodzie┼╝─ů w 1953 r., w miejscowo┼Ťci Wo┼ékowiany, wydobyli oko┼éo 30-grob├│w cia┼éopalnych popielnicowych, nale┼╝─ůcych do kultury ┼éu┼╝yckiej (epoka br─ůzu). Ods┼éoni─Öte przez ork─Ö naczynia ÔÇô popielnice zabezpieczyli i dostarczyli do muzeum. Stanowisko zosta┼éo przebadane wykopaliskowo przez Muzeum Lubelskie w 1963 r. *Badania zawarto┼Ťci grob├│w i antropologiczne przeprowadzono dopiero niedawno. W jednym z naczy┼ä, w┼éa┼Ťnie jako pracownik muzeum, archeolog Stanis┼éaw Go┼éub, znalaz┼é unikalny ornamentowy pier┼Ťcionek, wykonany z br─ůzu (twierdzi┼é te┼╝, ┼╝e K. Janczykowswki by┼é dok┼éadny, poniewa┼╝ nie wiedzia┼é, jak post─Öpowa─ç z tego typu zabytkami, zostawia┼é je w stanie nienaruszonym nast─Öpcom). Te zabytki s─ů eksponowane na sta┼éej wystawie archeologicznej.

Jednym z ostatnich wa┼╝nych dokona┼ä K. Janczykowskiego w zakresie archeologii by┼é udzia┼é w sesji naukowej po┼Ťwi─Öconej historii i archeologii, kt├│ra odby┼éa si─Ö w czerwcu 1959 r. Materia┼éy opublikowano w 1961 r. w ÔÇ×Ziemi Che┼émskiejÔÇŁ.

Jego naukowy tekst pt. ÔÇ×Powstanie i najdawniejsze dzieje Che┼émaÔÇŁ jest ciekawy i odkrywczy. Postulowa┼é on badania wykopaliskowe w samym Che┼émie, bolej─ůc nad brakiem poparcia badaniami wykopaliskowymi ┼║r├│de┼é pisanych. O samej archeologii pisa┼é w kontek┼Ťcie szerokim ÔÇô cz┼éowieka, ziemi i ┼Ťrodowiska, na owe czasy nowatorskim.

Cz─Ö┼Ť─ç rozpocz─Ötych przez niego prac, jak rekonstrukcja wie┼╝y w Che┼émie-Bie┼éawinie czy badania powierzchniowe, jest kontynuowana, postulaty o wykopaliskach w mie┼Ťcie Che┼émie w znacznej mierze zrealizowano.

Jak komentuje archeolog Stanis┼éaw Go┼éub (Che┼émianin i ÔÇ×CzarniecczykÔÇŁ, kt├│ry jako profesjonalista i znakomity archeolog, prowadzi obecnie prace wykopaliskowe w mie┼Ťcie i okolicy, w┼éa┼Ťnie dzi─Öki jego odkryciom wiele eksponat├│w wzbogaca Che┼ém i okolice na arenie og├│lnopolskiej); cyt: ÔÇ×Gdyby jeszcze Profesor wiedzia┼é, ┼╝e mieszka┼é, uczy┼é spacerowa┼é po najwi─Ökszej i bardzo bogatej w znaleziska ksi─ů┼╝─Öcej osadzie z XIII wieku, kt├│rej centrum znajdowa┼éo si─Ö na terenie gimnazjum im. S. Czarnieckiego oraz ┼╝e s─ů kontynuatorzy jego archeologicznej pasjiÔÇŁÔÇŽ!

*┼╣r├│d┼éo: Chcia┼ébym nadmieni─ç, ┼╝e w celu merytorycznego sprecyzowania, do zebranych materia┼é├│w w archiwum K. Janczykowskiego, dotycz─ůcych jego dokona┼ä archeologicznych ostatnich jego 15-lat, pos┼éu┼╝y┼é mi znakomicie artyku┼é znawcy tego tematu archeologa Stanis┼éawa Go┼éuba, pt: Archeologiczne pasje Kazimierza Janczykowskiego, Che┼ém 2000, wydany Ksi─Öga Pami─ůtkowa Czarniecczyk├│w Tom III, VII-Zjazdu; (w 1997 r. ten artyku┼é ukaza┼é si─Ö ÔÇ×Wie┼Ťciach Che┼émskichÔÇŁ Nr 4).

Muzeum Che┼émskie ÔÇô Dokonania Kazimierza P. Janczykowskiego:

Pierwsze muzeum powsta┼éo w Che┼émie w zwi─ůzku z likwidacj─ů ko┼Ťcio┼éa unickiego w 1875 r. i dzia┼éalno┼Ťci─ů powsta┼éego w 1879 r. Che┼émskiego Prawos┼éawnego Bractwa ┼Üwi─Ötej Bogurodzicy-(polityczno-religijnego stowarzyszenie o charakterze antypolskim kt├│re funkcjonowa┼éo w Che┼émie w latach 1879-1915, a opiek─Ö nad jego dzia┼éalno┼Ťci─ů sprawowa┼é osobi┼Ťcie car Rosji Miko┼éaj II). Muzeum przypad┼éa szczeg├│lna rola, jako skarbnicy zabytk├│w, maj─ůcych by─ç ┼Ťwiadectwem historii che┼émskiej Rusi. Idea ta wkr├│tce znalaz┼éa poparcie ze strony najwy┼╝szych w┼éadz cerkwi prawos┼éawnej. Dnia 6 (18) czerwca 1882 r. ┼Üwi─Öty Synod zatwierdzi┼é przepisy dla Muzeum Cerkiewno-Archeologicznego tzw. Ustaw─Ö, kt├│ra m. in. mia┼éa szerokiej publiczno┼Ťci dowie┼Ť─ç niezbicie, ┼╝e na Che┼émszczy┼║nie dominowa┼éa zawsze kultura rosyjska wzgl─Ödnie wschodnia. Muzeum Cerkiewno-Archeologiczne przy Che┼émskim Prawos┼éawnym Bractwie Bogurodzicy otwarto 8 (20) wrze┼Ťnia 1882 r., w┼éa┼Ťnie┬á na ten dzie┼ä przypada ┼Üwi─Öto Narodzenia Matki Boskiej Che┼émskiej, szczeg├│lnie uroczy┼Ťcie obchodzonej na Che┼émskiej G├│rze. Wi─ůza┼éo si─Ö to z masowymi pielgrzymkami pokutnymi i pobo┼╝nymi ludno┼Ťci ziemi che┼émskiej na t─ů uroczysto┼Ť─ç i do obrazu ┼Üw. Mate┼äki. Pierwsz─ů siedzib─ů muzeum by┼é budynek biskupi, a w latach 1886-1891 pomieszczenia nad bram─ů Bazylia┼äsk─ů-(U┼Ťci┼éugsk─ů), a nast─Öpnie siedziba Bractwa, gdzie mie┼Ťci┼éa si─Ö te┼╝ biblioteka.

Wraz z przesuwaj─ůcym si─Ö frontem wojennym 1914 r., po latach rusyfikacji, zabor├│w i niewoli, w sierpniu 1915 r. w┼éadze rosyjskie opuszczaj─ůc Che┼ém, zostawi┼éy znaczne zbiory starych ksi─ůg i przedmiot├│w sztuki sakralnej gromadzone od lat w ÔÇ×Muzeum DiecezjalnemÔÇŁ (Eparchjalnyj Muziej). Du┼╝o eksponat├│w rozgrabiono a odzyskane umieszczono w magazynach Magistratu (jednak wiele p├│┼║niej odzyskano). Odzyskanie przez Polsk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci w 1918 r., otwiera nowy etap w dziejach che┼émskiego muzealnictwa.

Muzeum Ziemi Che┼émskiej powsta┼éo w 1919 r., przy Pa┼ästwowym Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego w Che┼émie, jako jeden z zak┼éad├│w szko┼éy, (w gmachu szko┼éy mie┼Ťci┼éo si─Ö do 1969 r., kiedy zosta┼éo po 50-latach przeniesione do budynku dawnego kolegium OO. Pijar├│w przy ul. Lubelskiej 55). Na podstawie upowa┼╝nienia Komisarza Rz─ůdu Ludowego w Lublinie na powiat che┼émski z dnia 29 stycznia 1919 r., zebrano resztki by┼éego Muzeum Eparchjalnego z magazyn├│w Magistratu i umieszczono w nowym gmachu szkolnym. Dnia 6 lutego 1919 r. delegat Ministerstwa Sztuki i Kultury zlustrowa┼é zbiory i spisa┼é je w obecno┼Ťci Komisarza Rz─ůdu i powierzono je pieczy dyrektora gimnazjum. Dnia 1 maja 1920 r. Ministerstwo WR i OP zatwierdzi┼éo tymczasowy regulamin wewn─Ötrzny gimnazjum,┬á kt├│ry g┼éosi┼é: ÔÇ×Gimnazjum Pa┼ästwowe im. Stefana Czarnieckiego w Che┼émie sk┼éada si─Ö z nast─Öpuj─ůcych zak┼éad├│w, pozostaj─ůcych pod bezpo┼Ťrednim zarz─ůdem i odpowiedzialno┼Ťci─ů dyrekcji: 1.w┼éa┼Ťciwego zak┼éadu szkolnego, 2.bursy im. ks. St. Brz├│zki, 3.biblioteki naukowej, 4.Muzeum Ziemi Che┼émskiej (regulamin obowi─ůzywa┼é kr├│tko, a┼╝ do wprowadzenia w ┼╝ycie przepis├│w og├│lnych dla gimnazj├│w na ca┼ée pa┼ästwo). Opiek─Ö nad muzeum sprawowa┼éo Towarzystwo Mi┼éo┼Ťnik├│w Ziemi Che┼émskiej, sk┼éadaj─ůce si─Ö z zas┼éu┼╝onych┬á che┼émian, do kt├│rych te┼╝ nale┼╝a┼é K. Janczykowski. Regulamin muzeum zatwierdzony przez T-wo obowi─ůzywa┼é do 1939 r. Zgodnie z regulaminem, bezpo┼Ťredni nadz├│r nad muzeum sprawowa┼éa Komisja Muzeum Ziemi Che┼émskiej, na czele z dyrektorem szko┼éy. W 1930 r., poza dyrektorem szko┼éy K. Janczykowski by┼é w sk┼éadzie powo┼éanej na 3-letni okres komisji. Komisja muzealna uchwa┼é─ů z dnia 5 czerwca 1930 r., kt├│r─ů zatwierdzi┼é┬á L.KOS w Lublinie dnia 4 lipca 1930 r. zmieni┼éa nazw─Ö muzeum na: ÔÇ×Muzeum Ziemi Che┼émskiej im. Wiktora AmbroziewiczaÔÇŁ ÔÇô uroczysto┼Ťci po┼Ťwi─Öcenia i nadania odby┼éy si─Ö dnia 7 czerwca 1935 r. w czasie ┼Ťwi─Öta szkolnego. Istotny wk┼éad w opiek─Ö nad Muzeum mia┼éa m┼éodzie┼╝ skupiona w Kole Krajoznawczym M┼éodzie┼╝y Szkolnej i w sekcji Ko┼éa Historycznego.

Faktem jest, ┼╝e z Muzeum Ziemi Che┼émskiej ÔÇô Kazimierz Janczykowski jak nikt inny by┼é zwi─ůzany, uczuciowo, ideowo, patriotycznie i obywatelsko-wychowawczo, od chwili podj─Öcia pracy jako nauczyciel Gimnazjum im. S. Czarnieckiego w Che┼émie┬á ÔÇô i dzi─Öki niemu, w czasie gdy by┼é jego opiekunem muzeum funkcjonowa┼éo wzorowo. Pocz─ůwszy┬á od powo┼éania w pa┼║dzierniku 1918 r. pierwszego szkolnego ko┼éa, zw─ůc je Ko┼éo Wycieczkowo-Geograficzne. Wraz z m┼éodzie┼╝─ů, penetrowa┼é region che┼émski i okolice podczas wycieczek i w─Ödr├│wek naukowych, w ten spos├│b zabiera┼é zabytki-eksponaty, kt├│re w muzeum wzbogaca┼éy zbiory-dzia┼éy: historii, etnografii, geografii, krajoznawstwa, archeologii, militari├│w itd. ÔÇô a by┼éy to po prostu przedmioty kultury i sztuki polskiej z Che┼éma i okolicy ÔÇô m┼éodzie┼╝ te┼╝ opiekowa┼éa si─Ö muzeum i pe┼éni┼éa┬á dy┼╝ury w pomieszczeniach muzeum. Od 1928 r. zosta┼é kustoszem w Muzeum Ziemi Che┼émskiej. Swoje bogate zbiory kt├│re wzbogaca┼éy muzeum, niejednokrotnie m. in. tak opisywa┼é: ÔÇ×Lud, jego zwyczaje, spos├│b ┼╝ycia, mow─Ö, podania, przys┼éowia, obrz─Ödy, gus┼éa, pie┼Ťni, muzyk─Ö, ta┼äce i militaria oraz cenne informacje o znajomo┼Ťci ├│wczesnej religijno┼Ťci ludowej i o obyczajach, jak i te┼╝ wiadomo┼Ťci, wnosz─ů du┼╝e zas┼éugi dla bada┼ä i poznawania kultury ludowej ziemi che┼émskiejÔÇŁ, to wszystko wywiera┼éo du┼╝y wp┼éyw na zwiedzaj─ůcych, a przede wszystkim na m┼éodzie┼╝ szkoln─ů, kt├│ra przychodzi┼éa tu w celach poznawczych i dydaktycznych poszerzaj─ůc szkoln─ů wiedz─Ö lekcyjn─ů z poszczeg├│lnych przedmiot├│w. Cennym zabytkiem dzia┼éu archeologicznego by┼é gr├│b neolityczny odkryty w 1934 r. w Poniat├│wce. W 1935 r. muzeum zosta┼éo zarejestrowane w Zwi─ůzku Muze├│w Polskich, znajdowa┼éo si─Ö r├│wnie┼╝ w zagranicznych informatorach muzealnych i prowadzi┼éo z zagranicznymi muzeami o┼╝ywion─ů korespondencj─Ö, m. in. z muzeum w Szanghaju i w Berlinie. W┼éa┼Ťciwie w ostatnich latach dzia┼éalno┼Ťci przedwojennego muzeum, by┼é jego jedynym opiekunem. Niejednokrotnie pisa┼é do w┼éadz miejskich o pomoc, popularyzowa┼é te┼╝ warto┼Ťci narodowe i wychowawcze muzeum, ┼Ťwiadczy┼éy o tym notatki w miejscowej prasie ÔÇ×Kronice Nadbu┼╝a┼äskiejÔÇŁ. W tym czasie, Muzeum sta┼éo si─Ö dum─ů Che┼éma i skarbnic─ů dorobku regionalnego i narodowego i miejscem nieko┼äcz─ůcych si─Ö naukowych wycieczek i w─Ödr├│wek m┼éodzie┼╝y szkolnej i spo┼éecze┼ästwa z okolicy i z regionu. By┼éo te┼╝ obowi─ůzkowym punktem przecinaj─ůcych si─Ö wycieczkowych szlak├│w edukacyjnych i krajoznawczo-turystycznych przechodz─ůcych przez Che┼ém i powiat che┼émski.

Wa┼╝n─ů inicjatyw─ů muzeum by┼éo wydanie w 1939 r. w Warszawie pierwszego zeszytu ┼Ťpiewnika pt. Che┼émskie pie┼Ťni ludowe. Muzycznie ┼Ťpiewnik opracowa┼é kompozytor prof. Jerzy Kolasi┼äski, a tekst opracowa┼é Kazimierz Janczykowski.

W┼éa┼Ťciwie okres wojny i okupacji 1939-1944, przerwa┼é dzia┼éalno┼Ť─ç Muzeum Ziemi Che┼émskiej. Kazimierz Janczykowski, jako kustosz i jedyny opiekun muzeum, we wrze┼Ťniu 1939 r. najcenniejsze zabytki w tym zawarto┼Ť─ç grobu z Poniat├│wki, przechowa┼é i umie┼Ťci┼é w swoim mieszkaniu. Niemcy bardzo interesowali si─Ö tym znaleziskiem, a przede wszystkim archeolog dr Ulrich.

Z pocz─ůtkiem wrze┼Ťnia 1939 r. w gmachu szko┼éy urz─ůdzono szpital wojskowy. Naloty niemieckie 8 wrze┼Ťnia 1939 r. uszkodzi┼éy budynek┬á i muzeum. Pierwsze oddzia┼éy niemieckie (po kr├│tkiej okupacji sowieckiej) wesz┼éy do Che┼éma rankiem 9 pa┼║dziernika 1939 r., po wycofaniu si─Ö za Bug wojsk sowieckich, tak zacz─Ö┼éa si─Ö okupacja. W kilka dni p├│┼║niej Komendant wezwa┼é do szko┼éy K. Janczykowskiego jako z-c─Ö dyrektora, i oznajmi┼é, wszystko b─Ödzie tak jak by┼éo dot─ůd, szko┼é─Ö prosz─Ö wyremontowa─ç, zatrze─ç ┼Ťlady bombardowania, i 3 listopada 1939 r. szko┼é─Ö udost─Öpni─ç m┼éodzie┼╝y. Szko┼é─Ö wyremontowano lecz nie otworzono, gdy┼╝ tego dnia 3 listopada o godz. 10.00 przyby┼é komisarz o┼Ťwiaty i odczyta┼é┬á zarz─ůdzenie: nauka w szko┼éach ┼Ťrednich zosta┼éa zawieszona do odwo┼éania. W grudniu gmach Gimnazjum Niemcy oddali Komitetowi Ukrai┼äskiemu, urz─ůdzili tu 8-klasowe ukrai┼äskie gimnazjum. Usuni─Öto wszelkie emblematy polskiej szko┼éy, w bramie szkolnej stan─ů┼é ukrai┼äski wartownik ÔÇô napis g┼éosi┼é: bez zezwolenia Komisarza Miasta wst─Öp jest surowo wzbroniony, muzeum te┼╝┬á zosta┼éo zamkni─Öte (wst─Öp mieli gospodarze czyli Komitet Ukrai┼äski i gestapo). Po wybuchu wojny ze Zwi─ůzkiem Radzieckim, Niemcy w gmachu szkolnym urz─ůdzili du┼╝y szpital wojskowy, kt├│ry funkcjonowa┼é, a┼╝ do czerwca 1944 r.

Dnia 22 lipca 1944 r. Che┼ém zosta┼é wyzwolony spod okupacji niemieckiej. Oceny stanu muzeum, ze zniszcze┼ä i grabie┼╝y wojenno-okupacyjnych dokona┼é K. Janczykowski, stwierdzi┼é, ┼╝e ocala┼éo 10% zabytk├│w dzia┼éu unickiego a pozosta┼ée zabytki mie┼Ťci┼éy si─Ö na du┼╝ym stole. Wraz z rozpocz─Öciem 1 wrze┼Ťnia 1944 r. roku szkolnego, K. Janczykowski jako jedyny opiekun i kustosz muzeum, przyst─ůpi┼é do odbudowy che┼émskiego muzeum, pomagali mu dyrektor M. Lipski i m┼éodzie┼╝ reaktywowanego Ko┼éa Krajoznawczego M┼éodzie┼╝y Szkolnej (KKMS). Jak wspomina┼é: wraz z m┼éodzie┼╝─ů w pierwszych latach powojennych, pozyskali┼Ťmy ponad po┼éow─Ö zabytk├│w, kt├│re wzbogaci┼éy Muzeum Ziemi Che┼émskiej. Pocz─ůtkowo w gmachu, mie┼Ťci┼éy si─Ö 3-szko┼éy: Liceum im. S. Czarnieckiego (m─Öskie), Liceum Kr├│lowej Jadwigi (┼╝e┼äskie), i Szko┼éa Handlowa, a wkr├│tce do┼é─ůczy┼éo Liceum dla Doros┼éych. K. Janczykowski wywalczy┼é dla muzeum sal─Ö o pow. 128 m. kw., kt├│re zachowa┼éo sw├│j poprzedni status prawny, jako muzeum szkolne i posiada┼éo dzia┼éy: archeologii, historii, unicki i sztuki. Powsta┼é te┼╝ nowy dzia┼é wojenny, podstaw─ů by┼éy plakaty i og┼éoszenia okupacyjne z lat 1939-1944, zebrane w┼éa┼Ťnie przez K. Janczykowskiego (a by┼éy drukowane w ÔÇ×ZwierciadleÔÇŁ).

W pa┼║dzierniku 1947 r. we wsi Sto┼épie na polu odkryto gr├│b neolityczny. Przez nauczycielk─Ö p. Dziedzic, zawiadomiony┬á K. Janczykowski zorganizowa┼é wypraw─Ö i przy pomocy cz┼éonk├│w KKMS i uczniami Liceum, znalezisko zabezpieczy┼é, wydoby┼é i w ca┼éo┼Ťci przetransportowa┼é do Che┼éma. Te┼╝ w 1947 r. w Horodysku znaleziono unikalny skarb srebrnych monet polskich i obcych z XVII w. Na pisma Janczykowskiego, WRN w Lublinie przyzna┼éa dotacj─Ö na jego zakup. R├│wnie┼╝ dzi─Öki jego ci─ůg┼éej troski o zabytki w terenie i interwencji zabezpieczono przed niszczeniem zburzon─ů przez Niemc├│w w 1944 r. wie┼╝─Ö w Bie┼éawinie.

Dnia 1 kwietnia 1948 r. muzeum odwiedzi┼é, wizytator Naczelnej Dyrekcji Muze├│w i Ochrony Zabytk├│w Ministerstwa Kultury i Sztuki. Po zapoznaniu si─Ö z realiami, jeszcze w tym miesi─ůcu muzeum przyznano 20.000 z┼é. K. Janczykowski otrzyma┼é skromne pobory (reszta na remont,┬á wyposa┼╝enie i nowego pracownika). Spowodowa┼é te┼╝, ┼╝e muzeum mo┼╝na by┼éo zwiedza─ç i w niedziel─Ö i ┼Ťwi─Öta (godz.11-13) za op┼éat─ů. W 1948 r. rozpocz─ů┼é prac─Ö nad inwentaryzacj─ů muzeali├│w, pomagali w tym cz┼éonkowie KKMS. W 1948 r. inwentarz grobu z Poniat├│wki przekaza┼é do UMCS w Lublinie. Wyniki bada┼ä opublikowano w: ÔÇ×T. Dzier┼╝ykraj Rogalski, Analiza anatomiczno-antropologiczna ko┼Ťci cz┼éowieka neolitycznego z Poniat├│wki, (w:) Annales UMCS, Sectio D, 1949, vol. IV, 27, Lublin 1950. Str. 443-495ÔÇŁ. Dzi─Öki jego aktywno┼Ťci Muzeum w Che┼émie obok Lublina i Zamo┼Ťcia muze├│w wojew├│dztwa lubelskiego znalaz┼éo si─Ö w ewidencji Muze├│w MKiS.

Na pisma K. Janczykowskiego w sprawie upa┼ästwowienia muzeum, ostatecznie akt przyj─Öcia nast─ůpi┼é 18 grudnia 1949 r., protok├│┼é podpisali, delegat MKiS Maria Suchodolska, dyr. I Pa┼ä. Lic. i Gimn. im. S. Czarnieckiego M. Lipski i K. Janczykowski jako kustosz i organizator Muzeum ÔÇô by┼éo to ÔÇ×przyjecie Muzeum Ziemi Che┼émskiej w Che┼émie przez MKiS w zarz─ůd i u┼╝ytkowanie Pa┼ästwaÔÇŁ ÔÇô by┼éo to wielkie i prze┼éomowe wydarzenie w dziejach Muzeum Ziemi Che┼émskiej. Zgodnie z protok├│┼éami, Dyrekcja Muzeum by┼éa zobowi─ůzana sporz─ůdzi─ç spis inwentarza i eksponat├│w, kt├│rych liczba przekracza┼éa 8.000, i mia┼éa spisy przes┼éa─ç do MKiS do 15 kwietnia 1950 r., Protok├│┼é obejmowa┼é te┼╝ nast─Öpuj─ůce dzia┼éy jakie istnia┼éy w muzeum: 1.prehistoryczny, 2.historyczny, 3.unicki, 4.┼╝ycie wsp├│┼éczesne ziemio che┼émskiej, 5.etnoghraficzny, 6.militaria i my┼Ťlistwo, 7.numizmatyka, 8.regionalny (dawne zabytki w malarstwie i sztuce), 9.bibliotekarski ÔÇô stwierdzono te┼╝ potrzeb─Ö wi─Ökszego lokalu dla muzeum. Od 1 stycznia 1950 r., muzeum przesta┼éo by─ç muzeum szkolnym i sta┼éo si─Ö instytucj─ů pa┼ästwow─ů. Z t─ů chwil─ů oficjalnie nazywa┼éo si─Ö ÔÇô Muzeum w Che┼émie ÔÇô kierownikiem muzeum by┼é nadal K. Janczykowski i otrzymywa┼é rycza┼ét miesi─Öczny. Muzeum w Che┼émie, jako muzeum okr─Ögowe zyskiwa┼éo coraz wi─Öksz─ů renom─Ö, organizowa┼éo te┼╝ wiele akcji poza muzeum, jednak merytorycznie podlega┼éo Muzeum Lubelskiemu.

W lipcu 1950 r. (pisma Janczykowskiego) muzeum otrzyma┼éo nowy lokal w dawnej kaplicy szkolnej (dalej ciasnota). Kolejne pisma (do ministerstwa o wp┼éyniecie na w┼éadze miasta i pow.), sugerowa┼é projekt przeniesienia muzeum do budynku dawnego kolegium pijarskiego z XVIII w. przy ul. Lubelskiej 55 (w┼éasno┼Ť─ç parafii rozes┼éania ┼Ťw. aposto┼é├│w). Po otrzymaniu dotacji w tym┼╝e 1950 r. muzeum zatrudni┼éo pracownika obs┼éugi, dlatego zwiedzanie by┼éo codziennie (opr├│cz poniedzia┼éku).

W 1951 r. w┼éadze Che┼éma powo┼éa┼éy Komitet Obchod├│w 950-lecia Che┼éma na czele z K. Janczykowskim, mia┼é by─ç wielki rok jubileuszowy sko┼äczy┼éo si─Ö normalnie, Muzeum zorganizowa┼éo specjaln─ů wystaw─Ö. W tym miejscu mo┼╝na przytoczy─ç bardzo pracowity tygodniowy plan pracy K. Janczykowskiego: od niedzieli do ┼Ťrody, praca w muzeum; czwartki, wyjazdy w ramach pracy w PTTK i PTG by┼é prezesem (po 16.00 zn├│w w muzeum); w pi─ůtki i soboty, wyjazdy w teren celem zabezpieczenia zabytk├│w. Dla informacji┬á mieszka┼é obok szko┼éy i by┼é zawsze do dyspozycji.

W 1953 r. muzeum otrzyma┼éo nowe pomieszczenie ekspozycyjne w┼éa┼Ťnie przy Lubelskiej 55., a 1 maja 1953 r. otwarto sta┼é─ů wystaw─Ö archeologiczn─ů. Na kolejne pisma, w 1954 r. na wniosek MKiS Prezydium MRN w Che┼émie postanowi┼éo przekaza─ç dla muzeum cz─Ö┼Ť─ç budynku przy ul. Lubelskiej 55. (od 2 stycznia 1955 r. muzeum zatrudni┼éo Stanis┼éawa Skibi┼äskiego jako asystenta, ucznia K. Janczykowskiego). W 1955 r. kolejne przeprowadzki muzeum. W 1956 r. poza pracami w muzeum interwencje na niekompetentne prace ziemne na Wysokiej G├│rce, w tym te┼╝ wyjazdy na szkolenie do Lublina. W 1957 r. wyg┼éosi┼é wiele odczyt├│w.

Od 1 stycznia 1958 r. muzeum administracyjnie przesz┼éo pod zarz─ůd i na bud┼╝et Prezydium MRN w Che┼émie, merytorycznie dalej pod Muzeum Lubelskim. Dalej sprawy muzeum nie by┼éy rozwi─ůzywane ÔÇô zatrudnione by┼éy tylko trzy osoby: kierownik, asystent i pomoc muzealna. Od 1959\1960 r. do 1966 r. K. Janczykowski jako nauczyciel geografii ÔÇ×Czarniecczyk├│wÔÇŁ organizuje cykl naukowych w─Ödrownych oboz├│w z m┼éodzie┼╝─ů SKKT po pojezierzu ┼ü─Öczy┼äsko-W┼éodawskim, pozyskuje wiele cennych eksponat├│w dla muzeum.

Te┼╝ jako kierownik muzeum K. Janczykowski dalej pisa┼é alarmuj─ůce pisma, brak pomieszcze┼ä, ma┼éa ilo┼Ť─ç pracownik├│w co powoduje r├│┼╝ne k┼éopoty. W 1962 r. t┼éumaczy┼é si─Ö w komitecie partii, ┼╝e wycieczka z ZSRR nie zwiedzi┼éa muzeum bo by┼éo zamkni─Öte z powodu wyjazdu pracownik├│w na badania w terenie, itd.

W styczniu 1963 r. rozpocz─Öto remont budynku przy ul. Lubelskiej 55, trwa┼é wolno i z trudno┼Ťciami. W lutym 1964 r. zawali┼é si─Ö sufit jednej z sal na parterze i prace czasowo wstrzymano. Kierownik K. Janczykowski ponownie wysy┼éa┼é nowe pisma (gdzie si─Ö da). Mimo k┼éopot├│w, a nawet w 1965 r. ca┼ékowitego zamkni─Öcia muzeum, nie zamar┼éa praca muzeum. Na ekspozycje wystawowe muzeum wypo┼╝ycza┼éo ro┼╝ne pomieszczenia-lokale innych instytucji kultury w Che┼émie.

W 1966 r. zaadaptowano trzy wyremontowane sale, w muzeum pracowa┼éo ju┼╝ sze┼Ťciu pracownik├│w, w tym zatrudniony archeolog, a od 1 sierpnia 1966 r. K. Janczykowski i S. Skibi┼äski otrzymali awans na st. asystent├│w muzealnych.┬á Muzeum che┼émskie sprawowa┼éo te┼╝┬á opiek─Ö nad izbami pami─Öci w Wojs┼éawicach, Kopinie, Rudzie Hucie, Siedliszczu i Szkole Podstawowej Nr 1 w Che┼émie.

Remont budynku przy ul. Lubelskiej 55, dobiega┼é ko┼äca. Dnia 1 listopada 1968 r. w wieku 80-lat odszed┼é na emerytur─Ö Kazimierz Janczykowski. Przej─Öcie zbior├│w muzeum nast─ůpi┼éo po przeprowadzonej od 16 grudnia 1968 r. do 15 lutego 1969 r. inwentaryzacji. Zbiory zosta┼éy przeniesione do budynku przy ul. Lubelskiej 55, natomiast pomieszczenia muzealne mieszcz─ůce si─Ö w gmachu przy ul Czarnieckiego, odzyska┼éa szko┼éa.

Tak spe┼éni┼éy si─Ö marzenia Kazimierza Janczykowskiego ÔÇô zako┼äczy┼é si─Ö 50-letni okres dzia┼éalno┼Ťci muzeum w gmachu ÔÇ×Czarniecczyk├│wÔÇŁ, i w odrestaurowanym budynku przy ul. Lubelskiej 55 wreszcie rozlokowa┼éo si─Ö Muzeum Che┼émskie ÔÇô 20 lipca 1969 r. otworzono sta┼ée wystawy etnograficzn─ů i przyrodnicza, a 9 maja 1970 r. ekspozycje┬á archeologii, historii i sztuki ÔÇô i tak powsta┼éo du┼╝e muzeum regionalne i nowy okres w dziejach che┼émskiego muzealnictwa.

W┼éa┼Ťciwie dzi─Öki takim nauczycielom jak Kazimierz Janczykowski, przetrwa┼éo che┼émskie muzeum, a m┼éodzie┼╝y by┼éa wpajana akcja poprzez wycieczki i w─Ödr├│wki naukowe zbierania zabytk├│w zwi─ůzanych z kultur─ů polsk─ů i che┼émsk─ů ÔÇô dlatego co roku przybywa┼éo wiele nowych eksponat├│w kt├│re wzbogaca┼éy zbiory Muzeum. ┬á┬á┬á*┼╣r├│d┼éo: Archiwum K. Janczykowskiego.

Obecnie Muzeum che┼émskie mie┼Ťci si─Ö w 4-obiektach historycznych na terenie┬á miasta i funkcjonuje jako dzia┼éy:

  1. ┬áprezentowane s─ů zbiory i wystawy czasowe ÔÇô (w┼éa┼Ťciwie dzi─Öki K. Janczykowskiemu) od 1953 r. mie┼Ťci si─Ö w dawnym Kolegium Pijarskim┬á przy ul. Lubelskiej 55, tu te┼╝ mie┼Ťci si─Ö Dyrekcja Muzeum i┬á biblioteka muzealna;
  2. malarstwo, rze┼║by, portrety┬á ÔÇô od 1980 r. mie┼Ťci si─Ö w cerkwi ┼Ťw. Miko┼éaja przy ul. ┼Üwi─Ötego Miko┼éaja 4;
  3. s─ů tu dzia┼éy historyczny, przyrodniczy i archeologiczny ÔÇô od 1985 r. mie┼Ťci si─Ö w kamieniczkach mieszcza┼äskich┬á z drugiej polowy XIX w. przy ul. Lubelskiej 57;
  4. dzia┼é archeologii, etnografii i edukacji ÔÇô od 1999 r. mie┼Ťci si─Ö w budynku dawnej drukarni┬á ÔÇ×Zwierciad┼éoÔÇŁ przy ul. Lubelskiej 56a.

Pionier Ligi Ochrony Przyrody ÔÇô Dokonania Kazimierza P. Janczykowskiego:

Dnia 9 stycznia 1928 r. zosta┼éa powo┼éana w Warszawie Liga Ochrony Przyrody (LOP). Opracowany nowy statut zosta┼é zatwierdzony 29 marca 1928 r. przez komisarza rz─ůdu na m. st. Warszaw─Ö. Pierwszy Zarz─ůd G┼é├│wny LOP proponowa┼é: rozwiniecie propagandy idei ochrony przyrody w┼Ťr├│d spo┼éecze┼ästwa polskiego zarazem gromadzenia ┼Ťrodk├│w┬á materialnych w walce o postulaty Ligi, oraz pozyskiwania jak najwi─Ökszego grona cz┼éonk├│w.

Fakt ten mia┼é znacz─ůcy wp┼éyw na dalsze poczynania K. Janczykowskiego, w maju 1928 r. otrzyma┼é statut i postulaty z ZG LOP, stan ten zaakceptowa┼éa m┼éodzie┼╝ i dyrekcja szko┼éy.

We wrze┼Ťniu 1928 r. wraz z rozpocz─Öciem roku szkolnego 1928\1929, powo┼éa┼é przy Gimnazjum Szkoln─ů Lig─Ö Ochrony Przyrody (LOP). Pierwsze specjalistyczne Ko┼éa LOP utworzy┼éy klasy VI i VII geograficzne i przyrodnicze, wi─Ökszo┼Ť─ç to cz┼éonkowie KKMS.┬áBy┼éy to pierwsze w okr─Ögu lubelskim (i jedne z pierwszych w Polsce) Szkolne Ko┼éa LOP.

Dnia 10 stycznia 1929 r. odby┼é si─Ö doroczny Zjazd Pa┼ästwowej Rady Ochrony Przyrody, obraduj─ůcy w Zak┼éadzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego. Zjazd otworzy┼é prezes rady profesor dr Szafer b─Öd─ůcy jednocze┼Ťnie delegatem Ministra WR i OP do spraw ochrony przyrody, kt├│ry m. in. powiedzia┼é ÔÇ×na szczeg├│ln─ů uwag─Ö poza ko┼éami naukowymi, nauczycielskimi, turystycznymi, le┼Ťnik├│w i ogrodnik├│w oraz technicznymi, zas┼éuguje ucz─ůca si─Ö m┼éodzie┼╝ szkolnaÔÇŁ. Minister WR i OP powiedzia┼é ÔÇ×Ministerstwo w zupe┼éno┼Ťci docenia cele wskazane w statucie towarzystwa LOP i znaczenie ich jako czynnika wychowawczego dla m┼éodzie┼╝y szkolnej, nie widzi przeszk├│d w tym, aby m┼éodzie┼╝ szkolna korzysta┼éa za po┼Ťrednictwem swoich nauczycieli i wychowawc├│w, b─Öd─ůcych cz┼éonkami LOP w ramach istniej─ůcych w tym wzgl─Ödzie przepis├│w, z tych imprez Ligi, kt├│re mog─ů przynie┼Ť─ç jej po┼╝ytekÔÇŁ.

W dniach 2 i 3 lutego 1929 r. w Warszawie odby┼é si─Ö pierwszy zjazd delegat├│w LOP w lokalu Warszawskiego Oddzia┼éu PTK. Obrady poprzedzi┼éa konkursowa wystawa plakatu LOP. Zjazd otworzy┼é prezes Ligi prof. dr Morozewicz, na przewodnicz─ůcego Zjazdu wybrano prof. dr Szafera, kt├│ry podkre┼Ťli┼é, ÔÇ×┼╝e Liga pomimo kilkumiesi─Öcznego zaledwie istnienia mo┼╝e si─Ö ju┼╝ pochwali─ç pi─Öknymi wynikami pracyÔÇŁ. Po sprawozdaniu odby┼éy si─Ö wybory nowego zarz─ůdu: prezesem Ligi zosta┼é prof. dr Hryniewiecki, wice red. J. Ejsmond, sekr. Por. Romanow. W drugiej cz─Ö┼Ťci posiedzenia prof. dr Zoll przedstawi┼é projekt ustawy o ochronie przyrody opracowany przez pa┼ästwow─ů komisj─Ö kodyfikacyjn─ů. Ustawa ta przewiduje w pewnych wypadkach wyw┼éaszczenie. Drugiego dnia, 3 lutego przyj─Öto projekt regulaminu oddzia┼é├│w i k├│┼é LOP oraz odczytano plan dzia┼éalno┼Ťci Ligi na 1929 r. Na tym zje┼║dzie zosta┼éy oficjalnie zatwierdzone i zarejestrowane w dziale ÔÇ×Gimnazja i Seminaria NauczycielskieÔÇŁ m. in.┬á szkolne Ko┼éa LOP ÔÇ×Czarniecczyk├│wÔÇŁ z Che┼éma.

┬áSzkolne Ko┼éa LOP by┼éy pionierskie i jako pierwsze w Che┼émie, tworzy┼éy ruch ochrony przyrody, w mie┼Ťcie powiecie i okr─Ögu lubelskim. Pierwszymi przejawami dzia┼éalno┼Ťci Szkolnych K├│┼é LOP ÔÇ×Czarniecczyk├│wÔÇŁ by┼éo spisanie przez cz┼éonk├│w, na terenie Che┼éma i powiatu miejsc fauny i flory. Prowadzono te┼╝ prace nad wytyczeniem ochrony szczeg├│lnych miejsc. Postulowano do w┼éadz miejskich o pomoc w tej sprawie.

W 1930 r. zorganizowa┼é w Gimnazjum z cz┼éonkami szkolnych LOP pierwsz─ů miejsk─ů konferencj─Ö naukow─ů, temat ÔÇô idee LOP i problemy ochrony szczeg├│lnych miejsc w mie┼Ťcie i regionie. Obecne by┼éy jednak organizacje i w┼éadze miejskie.

┬áW 1933 r. zorganizowa┼é w Gimnazjum (zwan─ů og├│lnopolsk─ů) konferencj─Ö naukow─ů (cel nadania rangi Che┼émskiej LOP na arenie og├│lnopolskiej) tematy ÔÇô idee i dzia┼éania LOP a rzeczywisto┼Ť─ç. Obecni jak wy┼╝ej oraz (skromnie ilo┼Ťciowo) zaprzyja┼║nieni cz┼éonkowie KKMS, PTK i LOP Krakowa, Lwowa i Warszawy oraz kilku cz┼éonk├│w ZG LOP.

W dniu 9 grudnia 1935 r.┬á uczestniczy┼é we Lwowie w obradach, po┼é─ůczonych LOP Lwowskiej i Warszawskiej oraz Zarz─ůdu G┼é├│wnego. Odby┼éa si─Ö te┼╝ wystawa krajoznawcza K├│┼é Krajoznawczych M┼éodzie┼╝y Szkolnej ze Lwowa i wyr├│┼╝niaj─ůcych si─Ö k├│┼é zamiejscowych z Che┼éma i Trembowli, prezentowano zdj─Öcia i eksponaty oraz miejscowy folklor. Che┼ém reprezentowa┼éo KKMS im. W. Pola, zosta┼éo minowane do nagrody krajowej. Wa┼╝nym celem ko┼éa by┼éo stworzenie skutecznego systemu na rzecz ochrony przyrody i ┼Ťrodowiska dla potomnych.

┬áW 1936 r. w szkolnej wodnej przystani KKSM ÔÇ×Czarniecczyk├│wÔÇŁ┬á w Bytyniu n|Bugiem utworzy┼é terenowe lokum dla pracy zarz─ůdu szkolnych LOP. Go┼Ťcili tu te┼╝ na naradach (dwukrotnie do 1939 r.) zaprzyja┼║nieni cz┼éonkowie KKMS, PTK i LOP z Krakowa, Lwowa, i Warszawy i cz┼éonkowie ZG LOP.

Inspiracj─ů dzia┼éa┼ä K. Janczykowskiego i LOP. Na ┼éamach ma┼éej broszurki pt. O brakach i potrzebach miasta Che┼éma z 1936 r., autor i znany che┼émski spo┼éecznik, notariusz W┼éodzimierz Rewski (ur.1896 r.), ÔÇ×obwinia w┼éadze Che┼éma o wszelki brak dba┼éo┼Ťci o urok tak zacnego grodu Che┼éma. Pisze te┼╝ jako zwolennik i tw├│rca powo┼éania z che┼émian ÔÇ×towarzystwa uporz─ůdkowywania i upi─Ökszania miasta Che┼émaÔÇŁ (wsp├│┼édzia┼éaj─ůcego z magistratem) jako stra┼╝nika estetyki┬á ┼éadu i higieny a nawet ochrony przyrody. Jak wynika ze ┼║r├│de┼é, zawi─ůza┼éa si─Ö te┼╝ wsp├│┼épraca pomi─Ödzy tzw. grup─ů szlachetnych walcz─ůcych che┼émian, pod wodz─ů W. Rewskiego a K. Janczykowskim i KKMS ÔÇô o lepsze i ┼éadniejsze oblicze miasta i okolicy i ochron─Ö wszystkiego co si─Ö da. Z notatek wynika┼éo, ┼╝e by┼éy te┼╝ wsp├│lne cele ÔÇô dbania o drzewostan park├│w, ziele┼äc├│w itd., a nawet wyeksponowania starodrzewu parkowego, rozbudowy k─ůpieliska przy rzece Uherce, zakazu wycinki drzewostanu w lesie ÔÇ×BorekÔÇŁ a nawet stworzenia tam rezerwatu w celu tzw. ÔÇ×zdrowego powietrzaÔÇŁ.

Od wrze┼Ťnia 1944 r., reaktywowa┼é Szkolne Ko┼éo Ligi Ochrony Przyrody przy I Liceum Og├│lnokszta┼éc─ůcym im. Stefana Czarnieckiego w Che┼émie ÔÇô kt├│re te┼╝ uwa┼╝a┼é jako miejskie LOP. Dzi─Öki jego staraniom, (tw├│rcy i dzia┼éacza Ligi Ochrony Przyrody w Che┼émie, w wojew├│dztwie lubelskim i kraju od 1928 r.) ÔÇô Monitor Polski z dnia 21 grudnia 1956 r., Nr 103, dekret Ministra Le┼Ťnictwa i Przemys┼éu Drzewnego z dnia 27 listopada 1956 r., o uznaniu ┼üysych G├│r w Stawie powiat Che┼ém, za Rezerwat Przyrody p.n. ÔÇ×Stawska G├│raÔÇŁ a w nim rzadk─ů ro┼Ťlin─Ö ÔÇ×dziewi─Ö─çsi┼é pop┼éocholistnyÔÇŁ, oraz inne okazy fauny i flory, przyst─ůpiono te┼╝ do ich zabezpieczenia i dzia┼éa┼ä ochronnych.┬á Starania te czyni┼é od 1949 r. jak i innych szczeg├│lnych miejsc w Che┼émie i terenie.

┼╣r├│d┼éo: W 2007 r. wyda┼éem swoj─ů kolejn─ů ksi─ů┼╝k─Ö pt: Krajoznawstwo i turystyka w Che┼émie w latach 1918-1939 (okaza┼éa si─Ö bardzo cennym ┼║r├│d┼éem), zawarte w niej moje odkrycia dotycz─ůce dokona┼ä K. Janczykowskiego, by┼éy przyczynkiem napisania po 80-latach (powo┼éania LOP)┬á w 2008 r. nowej historii Ligi Ochrony Przyrody na Lubelszczy┼║nie (przez dzia┼éaczy ZG LOP w Lublinie) ÔÇô ze ┼║r├│d┼éem w Che┼émie pierwszych k├│┼é LOP 1928 r. i pierwszych k├│┼é krajoznawczo-turystycznych 1918 r. na Lubelszczy┼║nie i jednych z pierwszych w kraju (szczeg├│┼éowo opisane w biografii K. P. Janczykowskiego).

Kamienica-(willa) przy ul. Pocztowej 62 i saga rodziny Gassner├│w.

Oko┼éo 1880 r. fabrykant-w┼éa┼Ťciciel in┼╝. Wilhelm Kretzschmar, uko┼äczy┼é i odda┼é do u┼╝ytku kompleks budynk├│w, przy ul. Pocztowej 62 w Che┼émie. By┼éy to: fabryka maszyn rolniczych i odlewnia ┼╝elaza (z zapleczem) oraz jednopi─Ötrowa kamienica, nast─Öpnie stylowo rozbudowana, sta┼éa si─Ö te┼╝ tzw. pa┼éacem-rodzinnym. Budynki by┼éy okaza┼ée jak na tamte lata, budowane z rozmachem i stylem, zdobione te┼╝ ornamentami architektury. (obecnie po remoncie generalnym w dawnej kamienicy mie┼Ťci si─Ö Pa┼éac ┼Ülub├│w, a budowla zaliczana jest do zabytk├│w kultury Che┼éma). Od 15 maja 1891 r., zamieszka┼é te┼╝ w kamienicy fabrykant in┼╝. Franciszek Gassner (1873-1947). W nied┼éugim czasie zaprzyja┼║ni┼é si─Ö i zwi─ůza┼é biznesem z in┼╝. W. Kretzschmarem. Na prze┼éomie 1906-1907 r., po wielu wsp├│lnych transakcjach, in┼╝. F. Gassner przej─ů┼é na wy┼é─ůczn─ů w┼éasno┼Ť─ç rodzinny maj─ůtek Kretzschmar├│w mieszcz─ůcy si─Ö przy ul. Pocztowej 62 w Che┼émie, (fabryk─Ö, odlewni─Ö i kamienic─Ö kt├│re z czasem unowocze┼Ťni┼é i rozbudowa┼é). In┼╝. F. Gassner by┼é wychowany w duchu zdrowia i sportu, humanista, b─Öd─ůcy cz┼éowiekiem ┼Ťwiat┼éym, jako pierwszy zacz─ů┼é dba─ç o sprawno┼Ť─ç fizyczn─ů i zdrowie swoich pracownik├│w, pracuj─ůcych w fabryce i odlewni. Z zachowanych zapisk├│w, wynika, ┼╝e w 1906 r. powo┼éa┼é na terenie fabryki i odlewni, tzw. ÔÇ×Oddzia┼é Stra┼╝y ZawodowejÔÇŁ i ÔÇ×Towarzystwo PomocyÔÇŁ. W wielkiej konspiracji przed urz─Ödnikami i policj─ů carsk─ů w tych organizacjach, w latach 1906-1915 odbywa┼éy si─Ö zaj─Öcia sportowe systemu ÔÇ×SokolegoÔÇŁ, i tu mo┼╝na konkludowa─ç, ┼╝e w ten spos├│b tworzy┼é si─Ö pionierski ruch ÔÇô robotniczy ruch sportowy w Che┼émie. W latach 1918-1939 udziela┼é si─Ö w ┼╝yciu miejskim, bra┼é te┼╝ udzia┼é w wielu akcjach kulturalno-regionalnych, sponsorowa┼é zawody, festyny i turnieje sportowo-turystyczne. Wp┼éyw jego tw├│rczej osobowo┼Ťci, przeni├│s┼é si─Ö na zwyczaje i tajemnice kamienicy przy ul. Pocztowej 62, kt├│rej dobry duch, przyci─ůga┼é ludzi ciekawych, tw├│rczych i zas┼éu┼╝onych dla Che┼éma, jego kultury i kultury fizycznej. Z czasem wypracowany styl, tajemnice i duch tworzy┼éy legend─Ö tej kamienicy. Oczywi┼Ťcie du┼╝y wp┼éyw na legend─Ö kamienicy wnios┼éa bardzo wytworna a jednocze┼Ťnie skromna, pani domu che┼émianka Maria Boguszewska-Gassner (ur. w 1880 r.), nast─Öpnie ich c├│rka Janina Niemyska (ur. w 1907 r.). Z czasem kamienica zosta┼éa rozbudowana i unowocze┼Ťniona, po zapewnieniu komfortu egzystencji ca┼éej rodzinie Gassner├│w oraz ich s┼éu┼╝bie, cz─Ö┼Ť─ç lokali kamienicy w okresie mi─Ödzywojennym zosta┼éa wynajmowana lokatorom. W kamienicy zamieszka┼é m. in. Wiktor Pi─ůtkowski (1912-1989) ps. ÔÇ×SingielÔÇŁ nauczyciel wychowania fizycznego, dzia┼éacz sportowy, ┼╝o┼énierz AK i WP, przyby┼é z Wilna. By┼é te┼╝ w latach 1938-1939 Prezesem Polskiego Zwi─ůzku Wychowawc├│w Fizycznych w Warszawie Oddzia┼é w Che┼émie i okresowo mie┼Ťci┼éo si─Ö tu jego biuro. R├│wnie┼╝ przyby┼éa tu z Wilna i zamieszka┼éa w kamienicy, Janina Kunicka (1915-1994) zawodniczka i dzia┼éaczka sportowa nauczycielka wychowania fizycznego, przysposobienia obronnego i wojskowego oraz instruktorka ta┼äca. Poznali si─Ö tu i pobrali w Che┼émie i zamieszkali w tej kamienicy w lokalu nr 3 (nast─Öpnie przenie┼Ťli si─Ö). W lokalu nr 2 czasowo mieszka┼é te┼╝ udzielaj─ůcy si─Ö spo┼éecznie che┼émski notariusz W┼éodzimierz Rewski (ur. w 1896 r.) wraz z urodziw─ů c├│rk─ů Wand─ů kt├│ra by┼éa znan─ů w Che┼émie artystk─ů-malark─ů. W kamienicy te┼╝ czasowo przebywa┼é i mieszka┼é W┼éoch Colacino Clemente dr filozofii by┼é reprezentantem handlowym, romansowa┼é z Wand─ů, wkr├│tce pobrali si─Ö i wsp├│lnie zamieszkali w kamienicy w lokalu nr 2, nast─Öpnie wyjechali do Wenecji. Tu w kamienicy notariusz Rewski pisa┼é swoj─ů broszur─Ö pt. ÔÇ×O brakach i potrzebach miasta Che┼émaÔÇŁ (1936) i powo┼éa┼é tu ÔÇ×Towarzystwo uporz─ůdkowywania i upi─Ökszania miasta Che┼émaÔÇŁ. W kamienicy te┼╝ okresowo zamieszka┼é w lokalu nr 3 przyby┼éy do Che┼éma z ┼üodzi wraz z ca┼é─ů rodzin─ů Ewaryst Stobnicki (1886-1966), nauczyciel Szko┼éy Rzemie┼Ťlniczej, kt├│ry okaza┼é si─Ö doskona┼éym fachowcem, pedagogiem i wychowawc─ů m┼éodzie┼╝y. Jego tw├│rcza praca na rzecz szko┼éy i miasta by┼éa doceniona, gdy┼╝ obecnie zosta┼é Patronem Zespo┼éu Szk├│┼é Mechanicznych w Che┼émie. Tu mieszka┼é te┼╝, z rodzin─ů Stanis┼éaw Radwa┼äski znany Che┼émski lekarz i jego brat z rodzin─ů W┼éadys┼éaw Radwa┼äski le┼Ťnik oraz niezmiernie aktywny w ┼╝yciu miasta Wac┼éaw Dubicki mgr farmacji kt├│ry by┼é te┼╝ spo┼éecznikiem. Kamienic─Ö upodobali sobie r├│wnie┼╝ nauczyciele ┼Ťrednich szk├│┼é che┼émskich: Julia Roma┼äska, Henryka Ciechomska, Jan i Zofia De┼äkiewicz, W┼éadys┼éawa J. Wierzbicka, Ludmi┼éa Hajciel i Marta Wo┼éoszynowska. Zamieszkiwa┼é tu te┼╝ z rodzin─ů porucznik Stefan Czapski Komendant Powiatowy Urz─Ödu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (PU WF i PW) oraz porucznik Edward Ziemba Instruktor Przysposobienia Wojskowego PU WF i PW w Che┼émie. W czasie okupacji kamienica przechodzi┼éa r├│┼╝ne koleje losu, jednak wszystko ocala┼éo. Po wyzwoleniu od 1944 r., nasta┼éy inne czasy, kamienica utraci┼éa ducha tamtych lat. Po trudach akceptacji nowej rzeczywisto┼Ťci w┼éadzy ludowej PRL ÔÇô i po odebraniu mu fabryki i odlewni, in┼╝. Gassner do 1946 r. pracowa┼é te┼╝ w swojej fabryce jako pracownik fizyczny i magazynier ÔÇô i poni┼╝eniach nowej w┼éadzy PRL, dnia 2 lutego 1947 r. zmar┼é in┼╝. Franciszek Gassner i zosta┼é pochowany na zabytkowym Cmentarzu przy ul. Lwowskiej w Che┼émie. Nast─Öpnie (kamienica by┼éa jeszcze ich w┼éasno┼Ťci─ů) obowi─ůzki administratora kamienicy okresowo przej─Ö┼éa c├│rka Gassner├│w ÔÇô Janina Niemyska, kt├│ra wkr├│tce (te┼╝ po zmianach ustrojowych i dla ratowania┬á si─Ö przed aresztowaniem) wraz z c├│rk─ů Ann─ů wyjecha┼éa z Che┼éma, a s┼éawna kamienica, przesz┼éa na w┼éasno┼Ť─ç kwaterunkow─ů pa┼ästwa PRL. Obecnie zabytkowa kamienica-willa zosta┼éa stylowo odremontowana, i mie┼Ťci si─Ö tutaj Urz─ůd Stanu Cywilnego.

┼╣r├│d┼éo: APLOCH, ÔÇ×Zwierciad┼éoÔÇŁ.

Resursa Obywatelska ÔÇô (resursa: dawniej klub towarzyski, stowarzyszenie, kupc├│w obywateli itd., lub lokal takiego klubu).

Pierwsz─ů organizacj─ů rosyjsk─ů w Che┼émie o charakterze nacjonalistycznym by┼éo Cho┼émskoje Russkoje Sobranije czyli Che┼émskie Rosyjskie Zgromadzenie, kt├│rego pocz─ůtki si─Ögaj─ů roku 1868 i prawdopodobnie jest to pocz─ůtek funkcjonowania obiektu zwanego Resurs─ů w Che┼émie mieszcz─ůcego si─Ö przy ul. Lubelskiej Nr 2, 3 lub 4, pierwszy dom po lewej stronie u podn├│┼╝a G├│rki Che┼émskiej jako miejsca spotka┼ä organizacji rusyfikacyjnych (ale nie ma pewno┼Ťci czy w tym w┼éa┼Ťnie roku obiekt wzniesiono). Wiele jednak fakt├│w wskazuje na to, ┼╝e obiekt Resursa istnia┼é wcze┼Ťniej, pocz─ůtkowo by┼é budynkiem drewnianym z okaza┼éym ogrodem, w kt├│rym prawdopodobnie uprawiano sporty grano w siatk├│wk─Ö i tenis ziemny. Wielce prawdopodobnie si─Ö wydaje, ┼╝e w budynku Resursy spotykali si─Ö cz┼éonkowie Che┼émskiego Klubu Szachowego, poniewa┼╝ jest wzmianka, ┼╝e dnia 13 wrze┼Ťnia 1914 r. jako, na Che┼émskim Dworcu Kolejowym Gubernatora Wo┼é┼╝yna, witali te┼╝ m. in. przedstawiciele ÔÇ×Szachmatnago KlubuÔÇŁ. Od 1919 r., Resursa sta┼éa si─Ö lokalem Polskiego Klubu Spo┼éecznego (Klubu Zjednoczenia Obywatelskiego) w Che┼émie. Budynek zosta┼é odnowiony a w ogrodzie utworzono park. W latach 1918-1939 Resursa by┼éa wa┼╝nym o┼Ťrodkiem ┼╝ycia kulturalnego miasta Che┼éma i regionu. Odbywa┼éy si─Ö tu akademie i zjazdy Klubu i prawie wszystkich organizacji, przede wszystkim TG ÔÇ×Sok├│┼éÔÇŁ, POW, TUR, LOPP, LMK, Klubu My┼Ťliwskiego i WKS 7 pp. Leg. Sala Resursy spe┼énia┼éa te┼╝ wiele funkcji: bankiet├│w, klubu, kasyna, ┼Ťwietlicy, kina, teatru, miejsca prelekcji, nauki ta┼äca, maskarad, choinek, uroczysto┼Ťci i imprez ┼Ťwi─ůt ko┼Ťcielnych i pa┼ästwowych. W sali Resursy odbywa┼éy si─Ö bale: my┼Ťliwskie, noworoczne, dobroczynne, z okazji ┼Ťwi─ůt patriotyczno-pa┼ästwowych. Przez pewien czas mia┼é tu siedzib─Ö Oddzia┼é PTK. W Sali Resursy wyst─Öpowali bohaterowie-indywidualno┼Ťci z Che┼éma i regionu oraz z Polski, ┼╝ycia towarzyskiego, kulturalnego, o┼Ťwiatowego i sportowego. Miejsce to nobilitowa┼éo, kto tu bywa┼é musia┼é by─ç kim┼Ť. W latach 1939-1944 w czasie okupacji Resursa by┼éa kasynem dla niemieckich urz─Ödnik├│w cywilnych┬á i ich rodzin. W latach 1944-1948 w Resursie mie┼Ťci┼é si─Ö Che┼émski Klub Inteligencji Pracuj─ůcej. W latach 1948-1951 Resursa by┼éa siedzib─ů Che┼émskich Klub├│w Sportowych ÔÇ×StartuÔÇŁ, ÔÇ×Sp├│jniÔÇŁ i ÔÇ×Zwi─ůzkowcaÔÇŁ a w piwnicach odbywa┼éy si─Ö treningi sekcji bokserskiej. Po 1951 r. Resursa by┼éa okresowo Powiatowym Domem Kultury w Che┼émie, odbywa┼éy si─Ö tu te┼╝ s┼éynne mecze szachowe i bryd┼╝owe rangi strefowych mistrzostw polski. Resursa jako pierwotny obiekt istnia┼éa w Che┼émie do 1979 r., nast─Öpnie zosta┼éa rozebrana i przebudowana, obecnie mie┼Ťci si─Ö tu przedszkole. Ze wzgl─Ödu na ide─Ö jak─ů spe┼énia┼éa Resursa ÔÇô mo┼╝na zaliczy─ç j─ů do ÔÇ×Pomnik├│w Che┼éma ÔÇô Kultury: Duchowej, Materialnej i Kultury FizycznejÔÇŁ.

┼╣r├│d┼éo: Arch. K. Janczykowskiego; APLOCH; K. Czernicki 1936; ÔÇ×Zwierciad┼éoÔÇŁ 1923-1932; ÔÇ×Kronika Nadbu┼╝a┼äskaÔÇŁ 1933-1939;

Najwi─Ökszy pogrzeb w Che┼émie ÔÇô Pu┼ékownika Stanis┼éawa Mieczys┼éawa Prus-Wi─Öckowskiego, Dow├│dcy Garnizonu i 7 Pu┼éku Piechoty Legion├│w w Che┼émie.

W poniedzia┼éek 17 maja 1926 r. odby┼é si─Ö w starym grodzie Che┼émie pogrzeb tragicznie zmar┼éego dow├│dcy Garnizonu i dzielnego 7 pp. Leg. ┼Ť. p. pu┼ékownika Stanis┼éawa Mieczys┼éawa Prus-Wi─Öckowskiego, kt├│ry w pami─Ötne dni walki o Odrodzenie Honoru i Godno┼Ťci naszej Ojczyzny Polski ÔÇô Najja┼Ťniejszej Rzeczypospolitej, wystrza┼éem z rewolweru przerwa┼é pasmo swego znojnego, ofiarnego i patriotyczno-bohaterskiego ┼╝ycia.

Nie ucieka┼é od niego, nie ba┼é si─Ö tej gro┼║nej, lecz wspania┼éej w swej ┼Ťwie┼╝o┼Ťci chwili ÔÇô lecz sko┼äczy┼é ┼Ťmierci─ů dlatego, ┼╝e w sercu swem ┼╝o┼énierskim, ┼╝e w duszy przejasnej nie m├│g┼é pogodzi─ç gor─ůcej ch─Öci p├│j┼Ťcia pod rozkazy swego ukochanego Naczelnego Wodza J├│zefa Pi┼ésudskiego z surow─ů dyscyplin─ů ┼╝o┼éniersk─ů, kt├│rej wymaga┼é od Niego bezpo┼Ťrednio jego dow├│dca genera┼é Romer.

Pu┼ék sw├│j ukochany, wybrany ze wszystkich 7 pp. Leg. pozostawi┼é w wagonach na stacji PKP Che┼ém, gotowy do wymarszu do Warszawy i z takim tylko zdecydowa┼é si─Ö po┼╝egna─ç. Sam nie pojecha┼é, gdy┼╝ los nieub┼éagany t─Ö posta─ç wspania┼é─ů i przeczyst─ů ÔÇô posta─ç niezapomnianego pu┼ékownika Wi─Öckowskiego ÔÇô pozostawi┼é w┼Ťr├│d nas jako drogie, mi┼éo┼Ťci─ů i ┼╝alem miasta ca┼éego otoczone zw┼éoki.

Ju┼╝ o godzinie 9.00 rano zacz─Ö┼éy zje┼╝d┼╝a─ç do Szpitala Okr─Ögowego Nr 2 przy ul. Hrubieszowskiej w Che┼émie delegacje z wie┼äcami i sztandarami okrytemi krep─ů. A by┼éo ich du┼╝o, samych okaza┼éych wie┼äc├│w by┼éo ponad 20. Z delegacji wyr├│┼╝niali si─Ö kolejarze, z kt├│rych ÔÇô z pi─Öknym sztandarem Zwi─ůzku Zawodowych Kolejarzy ÔÇô przyby┼éo na pogrzeb ponad 100 os├│b. Asyst─Ö wojskow─ů stanowi┼éa kompania honorowa 7 pp. Leg. ze sztandarem i orkiestr─ů i bateri─ů dzia┼é 2 p. a. c. Oko┼éo godziny 10.00 utworzony kondukt wyruszy┼é ze szpitala, kieruj─ůc si─Ö ku miastu.

Na czele orkiestra 7 pp. Leg., graj─ůca marsze i pie┼Ťni ┼╝a┼éobne, za ni─ů kompania honorowa tego┼╝ pu┼éku ze sztandarem, niesionym przez chor. Kaucza, delegacja Towarzystwa Gimnastycznego ÔÇ×Sok├│┼éÔÇŁ ze sztandarem, Kolejarze PKP, Zwi─ůzek Mieszczan z chor─ůgwi─ů Stra┼╝ Ogniowa Ochotnicza, Przysposobienie Wojskowe, delegacja Gimnazjum Pa┼ästwowego, Seminarzy┼Ťci, Seminarium ┼╗e┼äskie, gimnazjum hum. Gminy ┼╝ydowskiej, Zwi─ůzek Strzelecki. Za nimi delegacje z wie┼äcami, i d┼éugi w─ů┼╝ bogatych wie┼äc├│w z szarfami rozwini─Ötymi.

Pierwsi kroczyli wojskowi, nios─ůc nast─Öpuj─ůce wie┼äce: od Korpusu podoficer├│w 7 pp. Leg., od 2 pac, od podoficer├│w zawodowych 2 pac z Che┼éma, od gen. Romera, od PKU Che┼ém, od oficer├│w i podoficer├│w Szpitala Okr─Ögowego Nr 2 w Che┼émie, od podoficer├│w rezerwy Okr─Ögu Lubelskiego, od Starosty che┼émskiego, od Zwi─ůzku Oficer├│w rezerwy, od Burmistrza m. Che┼éma, od Policji pow. Che┼émskiego, od gminy ┼╝ydowskiej w Che┼émie, od dzieci polskich w Che┼émie, od Redakcji ÔÇ×Zwierciad┼éaÔÇŁ itd.

Tu┼╝ przed duchowie┼ästwem niesiono na poduszkach najwa┼╝niejsze odznaczenia wojskowego zmar┼éego Pu┼ékownika: Virtuti Militari, Krzy┼╝ Walecznych z trzema okuciami, Krzy┼╝ I-Brygady, Krzy┼╝ Legjonowy, Orl─Öta Lwowskie, Wsch├│d itd. Kondukt w asy┼Ťcie 2-ksi─Ö┼╝y ┼Ťwieckich, prowadzi┼é kapelan Garnizonu che┼émskiego ks. mjr St. Warcha┼éowski.

W pewnym oddaleniu od duchowie┼ästwa g┼éucho dudni┼éo po miejskim bruku galowo udekorowane ci─Ö┼╝kie dzia┼éo 2 pac, na lawecie kt├│rego spoczywa┼éa kirem okryta trumna Pu┼ékownika. Na niej czapka i z┼éo┼╝ona na krzy┼╝ szabla Zmar┼éego. Za trumn─ů czarn─ů krep─ů pokryta posta─ç Wdowy po ┼Ť. p. pu┼ékowniku, pani Barbary z Morawskich. Obok niej Matka Zmar┼éego, brat i te┼Ťciowie.┬á W pewnem oddaleniu od Rodziny, kroczyli gen. Romer, vice-wojewoda dr Bry┼éa, starosta Mi─Ödzyb┼éocki, burmistrz Mastalerz, komendant PP Puchajda, by┼éy burmistrz Hilgier, delegacja 2 pac z pp┼ék Z─ůbkowskim na czele i dalej wielkie t┼éumy zasmuconej che┼émskiej publiczno┼Ťci. Zamyka┼éa kondukt bateria 2 pac., prowadzona przez kpt. Kowalczuka.

Takiego pogrzebu Che┼ém nie widzia┼é, bo te┼╝ dawno chyba w murach jego nie rozegra┼éa si─Ö tak straszna i bolesna tragedia. Gdy czo┼éo pochodu ÔÇô orkiestra ÔÇô dochodzi┼éa do Szko┼éy Rzemie┼Ťlniczej przy ul Pocztowej, zamykaj─ůc kondukt, bateria rusza┼éa dopiero z pod Szpitala. A wi─Öc przesz┼éo kilometr ci─ůgn─Ö┼éa si─Ö ta smutna, majestatyczna procesja, po trotuarze, chodnikach i poboczach.

Przed Katedr─ů na G├│rce Che┼émskiej, w┼Ťr├│d ┼╝a┼éosnych d┼║wi─Ök├│w orkiestry, zdj─Öli i na barkach swych ponie┼Ťli trumn─Ö do ko┼Ťcio┼éa oficerowie garnizonu che┼émskiego, poczem rozpocz─Ö┼éa si─Ö Msza ┼Ťwi─Öta celebrowana przez ks. mjr St. Warcha┼éowskiego. Pienia religijne wykona┼é tenor por. Michalik, po nim za┼Ť pie┼Ť┼ä ┼╝a┼éobn─ů odegra┼éa swemu zmar┼éemu dow├│dcy galowa orkiestra 7 pp. Leg.

W┼Ťr├│d ciszy ustawionych na trotuarach t┼éum├│w, przy zamkni─Ötych sklepach i straganach, przesz┼éa przez miasto trumna ┼Ť. p. Pu┼ékownika, przez ulice Lubelsk─ů, Ob┼éo┼äsk─ů i Kolejow─ů i zaniesiono j─ů na dworzec, sk─ůd przez Lublin, wierny Lublin uda─ç si─Ö mia┼éa do miejsca urodzenia Zmar┼éego ÔÇô do Krakowa. Na dworcu. Skromny wagon ÔÇô kaplica, od innych krzy┼╝em brzozowym tylko odznaczony, wszystkie delegacje, wie┼äce, sztandary, wojsko, orkiestra i t┼éumy, t┼éumy ludzi. Kr├│tka ┼╝o┼énierska przemowa, serdeczne, uczciwe po┼╝egnanie przez mjr Pytla, znowu marsz ┼╝a┼éobny, z┼éo┼╝enie trumny do wagonu i uroczyste sk┼éadanie wie┼äc├│w.

Lecz tu duch inny ÔÇô wi─Öksza od poprzednich blado┼Ť─ç twarzy zebranych, bolesny skurcz w sercu i rosa ┼éez na oczach. Po smutnych i ┼╝a┼éosnych pie┼Ťniach ┼╝a┼éobnych, pie┼Ťniach przeznaczonych dla wszystkich, kt├│rzy nawet o ┼Ťmieci w polu nie marzyli, po tych pie┼Ťniach rozleg┼éy si─Ö nad trumn─ů d┼║wi─Öki pie┼Ťni najbardziej ┼╝a┼éobnej, bo tylko dla prawdziwych rycerzy napisanej ÔÇô d┼║wi─Öki ÔÇ×Pierwszej BrygadyÔÇŁ.

Wolno, rytmicznie, jak ┼éoskot bitwy, pot─Ö┼╝nie pada┼éy na trumn─Ö i wszystkich w┼Ťr├│d niej zebranych tony ÔÇ×BrygadyÔÇŁ, tony, co to na ca┼éy ┼Ťwiat roznosi┼éy s┼éaw─Ö czynu polskiego i narodowej chwa┼éy, ÔÇ×Legjony ÔÇô to ┼╝o┼énierska nutaÔÇŁ.

Panie Pu┼ékowniku Wi─Öckowski! Od pierwszej Kadrowej od 7 Pu┼éku w Che┼émie przeszed┼ée┼Ť ca┼é─ů Ziemi─Ö Polsk─ů, roznosz─ůc po Niej walk─Ö o Niepodleg┼éo┼Ť─ç, sw├│j trud, prac─Ö i bezgraniczne po┼Ťwi─Öcenie. Bitewny zn├│j nie obcy duszy Twojej, goryczy rdza nie omin─Ö┼éa Ciebie, lecz zawsze szed┼ée┼Ť prosto bo┼Ť zawsze czu┼é, bo┼Ť zawsze wiedzia┼é o tem, ┼╝e On nad Polsk─ů czuwa i dzieciom jej najprostsz─ů drog─ů wska┼╝e.

Lecz by┼ée┼Ť Ty legunem, a legun ÔÇô to straceniec. Wi─Öc kiedy, przysz┼éo nam oczyszcza─ç ┼éan ojczysty, Ty┼Ť przesta┼é nagle ┼╝y─ç. Na stos, rzuci┼ée┼Ť Ty, sw├│j ┼╝ycia los! Na stos! Na stos!

Pu┼ékownik Stanis┼éaw Mieczys┼éaw Prus-Wi─Öckowski: Szlachcic, Legionista, Pi┼ésudczyk, absolwent sztabu generalnego, cz┼éonek wielu warszawskich towarzystw sportowych. Za walk─Ö otrzyma┼é: ÔÇ×Virtuti MilitariÔÇŁ, ÔÇ×Krzy┼╝ WalecznychÔÇŁ z trzema okuciami, ÔÇ×Krzy┼╝ Iszej BrygadyÔÇŁ, ÔÇ×Krzy┼╝ LegionowyÔÇŁ, ÔÇ×Orl─Öta LwowskieÔÇŁ, ÔÇ×Wsch├│dÔÇŁ itd. Dow├│dca Che┼émskiego Garnizonu i 7 Pu┼éku Piechoty Legion├│w.

Do Che┼éma przyby┼é w 1922 r. i obj─ů┼é funkcj─Ö Z-cy D-cy a od 1924 r. Dow├│dcy Garnizonu i 7 Pu┼éku Piechoty Legion├│w. Wprowadzi┼é nowe formy do kultury i kultury fizycznej ┼╝ycia ┼╝o┼énierskiego w Che┼émskim Garnizonie. Wsp├│┼étworzy┼é te┼╝ che┼émsk─ů kultur─Ö fizyczn─ů. By┼é autorytetem w okr─Ögu, garnizonie i w mie┼Ťcie. Dnia 12 maja 1926 r. J. Pi┼ésudski dokonuje zbrojnej akcji w celu przej─Öcia w┼éadzy w Polsce tzw. ÔÇ×przewrotu majowegoÔÇŁ. Liczy┼é te┼╝ na swych wiernych dawnych ┼╝o┼énierzy. W zwi─ůzku z t─ů sytuacj─ů (z pomoc─ů ÔÇ×swojemu wodzowiÔÇŁ), p┼ék. Wi─Öckowski jako D-ca Garnizonu i 7 pp Leg., wyprowadza pu┼ék w gotowo┼Ťci bojowej na dworzec i lokuje ┼╝o┼énierzy w wagonach poci─ůgu jad─ůcego do Warszawy. W oczekiwaniu na pod┼é─ůczenie lokomotywy, niespodziewanie otrzymuje rozkaz od genera┼éa Romera swojego bezpo┼Ťredniego dow├│dcy ÔÇô zakazu wyjazdu i powrotu pu┼éku do koszar. Wobec tego rozkazu (niezgodnego z jego honorem i wierno┼Ťci─ů do Wodza), gniew ogarn─ů┼é pu┼ékownika. Presja honoru wywo┼éuje dramat. Pu┼ékownik szybkim krokiem opuszcza peron. Wchodzi do jednego z pomieszcze┼ä dworca. Jest sam wyci─ůga kartk─Ö i pisze dwa s┼éowa (do ┼╝ony) ÔÇ×Basiu wybaczÔÇŁ, nast─Öpnie wyci─ůga pistolet i strza┼éem w g┼éow─Ö pope┼énia samob├│jstwo. Huk wystrza┼éu przerywa cisz─Ö ÔÇô konsternacja i poruszenie na peronie. Wie┼Ť─ç o ┼Ťmierci pu┼ékownika dociera do ka┼╝dego ┼╝o┼énierza jego ukochanego 7 pp Leg. ┼╗o┼énierze wybiegaj─ů z wagon├│w, formuj─ů szyk bojowy. Chwilowo sytuacja wymyka si─Ö spod kontroli ÔÇô pertraktacje. Aby zapobiec dramatycznej sytuacji a nawet buntowi, po chwili na czele 7 pp Leg. jedzie do stolicy jego z-ca pp┼ék. S. D─ůbek (nie lubiany przez legionist├│w). Gdy przyjechali do Warszawy, by┼éo ju┼╝ po przewrocie. Che┼ém ogarn─ů┼é smutek i ┼╝a┼éoba. W poniedzia┼éek 17 maja 1926 r. odby┼é si─Ö pogrzeb tragicznie zmar┼éego p┼ék. Wi─Öckowskiego.

┼╣r├│d┼éo: Arch. ÔÇ×Zwierciad┼éoÔÇŁ┬á 1926 r.

Z pobytu Dostojnego Pana Prezydenta Najja┼Ťniejszej Rzeczypospolitej Stanis┼éawa Wojciechowskiego w Che┼émie 4 wrze┼Ťnia 1923 r. (w drodze do Lwowa).

┬á– Dorohucza ÔÇô Brama Triumfalna (zbudowana staropolsko przez szlacht─Ö i w┼éo┼Ťcian), raport s┼éu┼╝bowy Panu Prezydentowi z┼éo┼╝y┼é Starosta D─Öbski i Komendant PP Woli┼äski. Wita┼é w├│jt gm. Siedliszcze wr─Öczaj─ůc tradycyjnie chleb i s├│l, w asy┼Ťcie przedstawiciele: Sejmiku, Rady Gminy, So┼étysi, Doz├│r Szkolny z dziatw─ů szkoln─ů i Stra┼╝ Ogniowa.

– Sto┼épie ÔÇô Pana Prezydenta Wita┼é Baran w├│jt gm. Staw z ludno┼Ťci─ů, popis ludowy orkiestry. Przy skrzy┼╝owaniu szos pod Che┼émem Brama Triumfalna (jak wy┼╝ej), delegacje Sejmiku, W├│jci, Sekretarze, Rada Szkolna z Inspektorem i nauczycielstwem szk├│┼é powszechnych, ZMW, Zw. K├│┼éek Rolniczych, Zwi─ůzek Ziemian. Raport z┼éo┼╝y┼é p┼ék. Fabrycy D-ca Dywizji. Na cze┼Ť─ç Prezydenta salwy armatnie. Orszak ┼Ťwity i pow├│z Prezydenta ruszy┼é do miasta.

– Che┼ém ÔÇô Mimo padaj─ůcego deszczu, ju┼╝ od rana ul. Lubelska, zape┼éniona publiczno┼Ťci─ů. Przy zbiegu ul. Ob┼éo┼äskiej i M┼éynarskiej g┼é├│wna Brama Triumfalna miejska ÔÇô ┼Ťcisk, ┼╝e trudno si─Ö przedosta─ç. Wtem 2 Pu┼ék salwy honorowe. Przy wje┼║dzie do miasta, ukazuje si─Ö banderja poprzedzaj─ůca orszak i pow├│z Prezydenta. G┼é├│wna Brama Triumfalna, kompania honorowa prezentuje bro┼ä, Prezydent wysiada, orkiestra gra hymn ÔÇ×Jeszcze Polska nie zgin─Ö┼éaÔÇŁ, przemarsz przed frontem kompani ku bramie. Prezydenta wita burmistrz miasta Moszy┼äski, ludno┼Ť─ç oraz delegacje, przemowa i symbolicznie chleb i s├│l. Prezydenta witaj─ů w imieniu ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej Biderman dalej Czerwony Krzy┼╝, Macierz Szkolna T-wo My┼Ťliwskie itd.

Nast─Öpnie Prezydent wsiada do pieknie przybranego powozu zaprz─Ö┼╝onegow w 4-konie ziemianina Podczaskiego z Depu┼étycz, i w asy┼Ťcie banderji pow. hrubieszowskiego jedzie na G├│rk─Ö, gdzie w bramie triumfalnej zbudowanej kosztem ludno┼Ťci pow. W┼éodawskiego i Hrubieszowskiego z napisem ÔÇ×Panie PrezydencieÔÇŁ! Wita Ci─Ö ludno┼Ť─ç Podlasia i Hrubieszowa zawsze Najja┼Ťniejszej Rzeczypospolitej Polskiej WiernaÔÇŁ. Wr─Öczaj─ů delegacje Prezydentowi kwiaty i god┼éa Nadziei i Mi┼éo┼Ťci. Tu rozentuzjazmowana ludno┼Ť─ç wyprz─Ög┼éa konie i wci─ůgn─Ö┼éa pow├│z Prezydenta przed ko┼Ťci├│┼é Katedralny. W katedrze Przezydenta wita┼é J.E. ks. biskup Fulman, przedstawiaj─ůc histori─Ö ziemi che┼émskiej. W Katedrze Prezydent z┼éo┼╝y┼é dar srebrne antypedjum. Z Katedry Prezydent przeszed┼é mi─Ödzy szpalerami m┼éodzie┼╝y szkolnej, i zszed┼é schodami na ul. Lubelsk─ů i tu wsiad┼é do powozu. Przy bazarze miejskim tzw. ÔÇ×Okr─ůglakuÔÇŁ raport s┼éu┼╝bowy Prezydentowi z┼éo┼╝y┼é pp┼ék. Chmurowicz. Nast─Öpnie pow├│z z Prezydentem przejecha┼é w┼Ťr├│d szpaleru wojska i zatrzyma┼é si─Ö przy bramie ogrodu miejskiego, na specjalnie przgotowanym wzniesieniu. Tu rozpocz─Ö┼éa si─Ö defilada.

– Defilada ÔÇô Najpierw przemaszerowa┼é i prezentowa┼é si─Ö 7 pp. Leg., dalej 2 pac, nast─Öpnie dru┼╝yny ÔÇ×Soko┼éaÔÇŁ i nasza chlubna m┼éodzie┼╝ harcerska. St─ůd Prezydent uda┼é si─Ö na odpoczynek do gmachu Starostwa, w pokojach ks. dziekana Kosiora, poczym nast─ůpi┼éa audiencja.

Audjencje ÔÇô W wielkiej sali ustawily si─Ö delegacje. Delagacja pow. W┼éodawskiego przewodniczy┼é Pawluk, pow. Hrubieszowski Kajetan Grejuk, pow. Krasnostawski dr Wickindorf, w imieniu ludno┼Ťci prawos┼éawnej ks. kanonik Gruszka, w imieniu ludno┼Ťci ┼╝ydowskiej A. Biderman, w imieniu pow. Che┼émskiego s─Ödzia Tadeusz Kozerski, w imieniu urz─Ödnik├│w pa┼ästwowych dyr. Ambroziewicz. Na koniec burmistrz miasta wr─Öczy┼é Prezydentowi ÔÇ×Dyplom Obywatela HonorowegoÔÇŁ. Po czym Prezydent uda┼é si─Ö do koszar 7 pp Leg. na przygotowane ┼Ťniadanie, tu przemawiali starosta che┼émski D─Öbski i gen. Romer. Po ┼Ťniadaniu Prezydent z orszakiem honorowym uda┼é si─Ö na stacj─Ö kolejow─ů, tu kolejarze przygotowali na skwerze wspania┼éy udekorowany tunel, a┼╝ do dworca, na altanie napis, tu ┼╝egna┼é do przem├│wieniem Gut.

┼╣r├│d┼éo: ÔÇ×Zwierciad┼éoÔÇŁ 8 wrze┼Ťnia 1923 r.

Marsza┼éek J├│zef Pi┼ésudski w Che┼émie┬á czerwiec 1925 r. ÔÇô ┬á┬á┬á Na Po┼Ťwieceniu Szko┼éy Rolniczej jego imienia w Okszowie.

– Dzie┼ä pierwszy 6 czerwiec 1925 r. ÔÇô┬á W dniu 6 czerwca o godz. 3-rano poci─ůg wioz─ůcy Marsza┼éka Pi┼ésudskiego przyby┼é do Rejowca. Pobyt w Rejowcu trwa┼é do godz. 6.30. Poczem powozem Marsza┼éek odjecha┼é do ┼Üwi─Öcicy.

┼Üwi─Öcica ÔÇô┬á Dnia 6 czerwca od wczesnego rana od┼Ťwi─Ötnie ubrana ludno┼Ť─ç gromadzila si─Ö przy bramie triumfalnej, zbudowanej w przeddzie┼ä przez miejscow─ů Stra┼╝ Po┼╝arn─ů z drabin i bosak├│w, wysoka przystrojona wie┼äcami i kwiatami. Na niej portret Marsza┼éka i napis ÔÇ×Witaj ukochany WodzuÔÇŁ. O godz. 7-rano nadjecha┼é samochodem od strony Rejowca genera┼é Orlicz-Dreszer (ten kt├│ry na czele POW w listopadzie 1918 r. rozbroi┼é okupant├│w i wyzwoli┼é Che┼émszczyzn─Ö) zaszczycaj─ůc rozmow─ů oficer├│w stra┼╝y. Wkr├│tce ukaza┼éy si─Ö powozy, wioz─ůce Marsza┼éka i Jego otoczenie. Zagrzmia┼éa komenda, wyr├│wna┼éy szeregi. Burza okrzyk├│w powita┼éa Dostojnego Go┼Ťcia. Kr├│tki raport, podzi─Ökowanie, Marsza┼éek przechodzi wzd┼éu┼╝ plutonu honorowego Stra┼╝y i zatrzymuje przed delegacj─ů miejscowych w┼éo┼Ťcian, samorzutnie przyjmuj─ůcych Go chlebem i sol─ů. 60-letni gospodarz Ma┼äkowski dr┼╝─ůcym ze wzruszenia g┼éosem, sk┼éada ho┼éd Temu co Polsk─Ö odbudowa┼é. Widok pi─Öknego chleba przypomnienia Marsza┼ékowi pierwszy Jego pobyt w ┼Üwiecicy w 1915 r. kiedy to Niemcy zarekwirowali wszystko, cokolwiek do zjedzenia by┼éo. Nast─Öpnie alejk─ů wysadzan─ů brzuskami Stra┼╝ honorowo, odprowadza Marsza┼éka do domu Lechnickich dla odpoczynku przed dalszymi trudami. Tego┼╝ dnia powita┼é Komendanta, Prezes Powiatowego Zwi─ůzku Legionist├│w Urba┼äczyk.

– Dzie┼ä drugi 7 czerwiec 1925 r. ÔÇô┬á O godz. 8-rano przed domem Lechnickich, na tle drzew stan─Ö┼éa czworobokiem dziatwa ze wszystkich szk├│┼é, Stra┼╝ Po┼╝arna i t┼éumy mieszka┼äc├│w gminy. ┼Ürodek zaj─Ö┼éy delegacje: Urz─ůd gminy, so┼étysi i radni z w├│jtem na czele, przedstawiciele k├│┼éek rolniczych z Micha┼éem Kruczy┼äskim, miejscowych legionist├│w z Miszczakiem, k├│┼é m┼éodzie┼╝y i ogniska nauczycielskiego z ┼üomottem. Wszyscy zebrani entuzjastycznymi Niech ┼╝yje przyj─Öli ukazanie si─Ö Marsza┼éka we drzwiach. W├│jt gminy wr─Öczy┼é Marsza┼ékowi chleb i s├│┼é. Przy ┼╝yczeniach, pro┼Ťbach, deklaracjach i ┼Ťpiewie obrzucony deszczem kwiat├│w, ┼╝egnany tysi─Öcznymi ┼╝yczeniami odjecha┼é, drogi W├│dz do Che┼éma.

Sto┼épie ÔÇô Przeje┼╝d┼╝aj─ůc przez Sto┼épie Marsza┼éek Pi┼ésudski, zosta┼é zatrzymany przez tlumy zebranej ludno┼Ťci wiejskiej i spontanicznie witany okrzykami Niech ┼╝yje nasz Komendant, a jego pow├│z zasypano kwiatami. Marsza┼éek obejrzawszy staro┼╝ytna wie┼╝─Ö ruszy┼é w dalsz─ů drog─Ö.

Che┼ém ÔÇô Przy Bramie Tryumfalnej w Che┼émie przy ogrodzie miejskim, Marsza┼éka wita┼é napis Witaj pierwszy ┼╗o┼énierzu i obywatelu Polski, gdy pow├│z wioz─ůcy Marsza┼éka zbli┼╝y┼é si─Ö, galowa orkiestra 7 pp. Leg. zagra┼éa hymn pa┼ästwowy, a kompania honorowa prezentowa┼éa bro┼ä. Marsza┼éek wysiad┼é z powozu odebra┼é raport, potem przeszed┼é przed frontem kompanii honorowej. Nast─Öpnie Burmistrz A. Hilgier wyg┼éosi┼é przem├│wienie, po kt├│rym Marsza┼éek wita┼é kolejno przyw├│dc├│w, wyzna┼ä religijnych (katolickie, prawos┼éawne i ┼╝ydowskie) i organizacji spo┼éecznych, w tym czasie ┼╝ywio┼éowe okrzyki Niech ┼╝yje. Nast─Öpnie Marsza┼éek wszed┼é na przygotowan─ů trybun─Ö, aby odebra─ç defilad─Ö wojskow─ů 7 pp. Leg. i 2 pac (prosto z manewr├│w z taborem i kuchni─ů), nast─Öpnie defilowa┼é oddzia┼é ÔÇ×StrzelcaÔÇŁ i Seminarium M─Öskie. Po defiladzie, odby┼éa si─Ö msza w ko┼Ťciele parafialnym, na cze┼Ť─ç Marsza┼éka ch├│r za┼Ťpiewa┼é nastraszy hymn Nowowiejskiego Z┼éamane ber┼éa a ksi─ůdz dziekan wyg┼éosi┼é chwalebne przem├│wienie. Nast─Öpnie Marsza┼éek powr├│ci┼é do zbiegu ulic Lubelskiej i Ob┼éo┼äskiej sk─ůd wzd┼éu┼╝ szpaleru m┼éodzie┼╝y wszystkich szk├│┼é che┼émskich przejecha┼é ulicami Ob┼éo┼äsk─ů, Kopernika i Pi┼ésudskiego do siedziby Sejmiku Powiatowego, gdzie udzieli┼é kr├│tkich audiencji: D-cy garnizonu-pu┼ék├│w i przysposobieniu wojskowemu, Zwi─ůzku Strzeleckiemu, Zwiazku M┼éodzie┼╝y Wiejskiej, Zwi─ůzku Legjon├│w, uczniom Seminarium Nauczycielskiemu i jego dyr. dr M┼éodowskiej. Uczennica 5-kursu Maria Chrzanowska wr─Öczy┼éa Marsza┼ékowi specjalny numer ÔÇ×SeminarzystyÔÇŁ, a reprezentacja dziatwy szkolnej wr─Öczy┼éa dla c├│reczki Marsza┼éka wielk─ů lalk─Ö w ludowym stroju che┼émskim. Po audiencji, w sali Sejmiku odby┼é si─Ö bankiet na 40-os├│b, tu przemawiali Starosta Boles┼éaw Mi─Ödzyb┼éocki, ziemianin s─Ödzia Kozerski i Marsza┼éek. Po bankiecie Marsza┼éek uda┼é si─Ö do Okszowa na ceremoni─Ö Po┼Ťwi─Öcenia Szko┼éy.

Oksz├│w ÔÇô W Okszowie wita┼éa Brama Triumfalna i wielkie rzesze ludno┼Ťci okolicznych wiosek, delegacje z gmin Krzywiczki i Bukowy orkiestra z Sawina. Gdy pow├│z wioz─ůcy Marsza┼éka zbli┼╝y┼é si─Ö do Bramy, podszed┼é w├│jt gm. Krzywiczki Wawrzyniuk i przywita┼é Marsza┼éka chlebem i sol─ů, przy og├│lnych wiwatach, nast─Öpnie pow├│z wjecha┼é na dziedziniec szkolny, tu wita┼é dyr. Szymankiewicz. Marsza┼éek dokona┼é aktu po┼Ťwi─Öcenia szko┼éy i ks. dziek. Kosior (dnia 7 czerwca 1925 r.). Przemawiali, Starosta Mi─Ödzyb┼éocki i cz┼éonek Wydzia┼éu Pow. i Prez. Komisji Szkolnej Sejmiku Makowski oraz przedstawiciel Wydzia┼éu Rolnictwa Woj. Lubelskiego, kantat─Ö od┼Ťpiewa┼é ch├│r Seminarium. Po czym w szkolnej sali odby┼é si─Ö podwieczorek, za Marsza┼ékiem stan─Ö┼éa honorowa Stra┼╝ Strzelecka ze sztandarem. Po 2-godz. biesiadowania go┼Ťcie udali si─Ö na dworzec kolejowy, tu wita┼é marsza┼éka in┼╝. Gut w towarzystwie dzieci z kwiatami. Nast─Öpnie w┼Ťr├│d okrzyk├│w Pan Marsza┼éek przeszed┼é przed fontem kompani honorowej na peron i wsiad┼é do specjalnego wagonu doczepionego do poci─ůgu Brzeskiego. W┼Ťr├│d spontanicznych wiwat├│w i po┼╝egna┼ä Pan Marsza┼éek odjecha┼é. Nale┼╝y podkre┼Ťli─ç, ┼╝e podczas wizyty tak dostojnego go┼Ťcia, i mimo wielkiej spontaniczno┼Ťci ludno┼Ťci, panowa┼é ┼éad i porz─ůdek.

┼╣r├│d┼éo: ÔÇ×Zwierciad┼éoÔÇŁ 13 czerwiec 1925 r.